Ανησυχητικές διαστάσεις λαμβάνει η συστηματική έκθεση της κοινωνίας στον ρατσισμό, όπως αποκαλύπτει η νέα έκθεση του Δικτύου Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας, φέρνοντας στο φως την εκτεταμένη εμπλοκή ένστολων σε βίαια περιστατικά αλλά και την επικίνδυνη έξαρση του δημόσιου λόγου μίσους. Η τοξική ρητορική —ξενοφοβική, ομοφοβική και τρανσφοβική— ιδίως γύρω από το μεταναστευτικό, έχει πλέον κανονικοποιηθεί στον δημόσιο και ψηφιακό διάλογο, εδραιώνοντας κοινωνικά στερεότυπα και νομιμοποιώντας ηθικά νέες επιθέσεις εις βάρος ευάλωτων ομάδων.
Την ίδια στιγμή, η θεσμική δυσπιστία γιγαντώνεται, με το σοκαριστικό ποσοστό του 50% των θυμάτων να επιλέγει τη σιωπή και να αποφεύγει οποιαδήποτε νομική ενέργεια, υπό τον φόβο της επαναθυματοποίησης και των εμποδίων στην πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Αντί όμως η Πολιτεία να θωρακίσει τα δικαιώματα των πολιτών, παρατηρείται μια ανησυχητική συρρίκνωση του χώρου δράσης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, γεγονός που υπονομεύει ευθέως το ίδιο το κράτος δικαίου και έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με τις πάγιες συστάσεις των ευρωπαϊκών και διεθνών οργάνων.
Απέναντι σε αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα, καθίσταται σαφές πως η αποσπασματική ποινική καταστολή δεν αρκεί ούτε λειτουργεί ως άλλοθι για την κρατική αδράνεια. Η ουσιαστική αντιμετώπιση της ρατσιστικής βίας απαιτεί ριζική αλλαγή πλεύσης: ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πρόληψης και έμπρακτης στήριξης των θυμάτων, ουσιαστική λογοδοσία των Αρχών για την αποκατάσταση της χαμένης εμπιστοσύνης, καθώς και θεσμική συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στη χάραξη δημόσιων πολιτικών.