«…Το τρομακτικό αίσθημα της άγνοιας έκανε την αντικειμενική κρίση, τη λογική του ανθρώπου, να παραλύει και να καταφεύγει στην ελπίδα που του πρόσφερε η επίκληση σε μαγικές δυνάμεις […] Από τα πρώτα του βήματα, λοιπόν, η συμπεριφορά του προϊστορικού μας προπάτορα καθοριζόταν από δύο αντιφατικές συνιστώσες […] Τα θέλγητρα της λογικής δεν έπαψαν ωστόσο ποτέ να συγκινούν τους ανθρώπους […] Ο Γουλιέλμος του Όκκαμ (1287-1347), επίσης, ο Άγγλος Φραγκισκανός μοναχός και φιλόσοφος, τόλμησε μες στην καρδιά του Μεσαίωνα να καταρρίψει τις βασικές αποδείξεις του Θωμά του Ακινάτη για την ύπαρξη του θεού, απογυμνώνοντας έτσι την πίστη από το αντικείμενό της […] η πίστη πως θα αναστηθούμε και θα ξαναδούμε τους αγαπημένους μας χτίζει μιαν αδιαπέραστη πανοπλία που αυξάνει τις αντοχές μας στις δυσκολίες της ύπαρξης. Όμως η πανοπλία αυτή είναι διάτρητη στη βάσανο της ορθολογικής επιστημονικής σκέψης. Και μολονότι βαρύ, πρέπει ο σκεπτόμενος άνθρωπος να αντικαταστήσει αυτή τη βολική αλλά ανίσχυρη πανοπλία με την ισχυρή αυτοπεποίθηση που μόνον η επιστημονική γνώση και σκέψη χαρίζει…».
(αποσπάσματα από το βιβλίο)
Έμφυτη ροπή ή γέννημα της κοινωνικής εξέλιξης και των κοινωνικών σχέσεων; Απλώς πανίσχυρο μέσο χειραγώγησης των μαζών ή αυθόρμητη, βαθιά ριζωμένη στρέβλωση της αντικειμενικής πραγματικότητας; Το θρησκευτικό φαινόμενο και ο βαθμός επίδρασής του δε σταμάτησαν ποτέ στο διάβα της Ιστορίας να εγείρουν συγκρούσεις, να καθορίζουν εκ θεμελίων το φιλοσοφικό πυρήνα της αναμέτρησης του χτες με το αύριο.
Ο Γιάννης Λομβαρδάς, στην πρωτότυπη αυτή και ενδελεχή ιστορική-φιλοσοφική πραγματεία, με σπάνια επιστημονική αρτιότητα και αποδεικτικότητα, χωρίς αφορισμούς και συνθηματολογικές απαντήσεις, αναδεικνύει τις πηγές γένεσης της θρησκευτικής λατρείας, την υλική της βάση, τη διαδρομή της στο χρόνο, τη δομική της ασυμβατότητα με την επιστημονική εξέλιξη. Επιστρατεύοντας το οπλοστάσιο του ιστορικού και διαλεκτικού υλισμού όχι μόνο για να λάβει την ιστορικά αυτονόητη θέση στο αμείλικτο ερώτημα «επιστήμη ή θρησκεία», αλλά κυρίως για να ερεθίσει τον προβληματισμό κάθε καλοπροαίρετου αναγνώστη, θρησκευόμενου ή μη, τον καλεί σε μια συναρπαστική ιστορική παγκόσμια περιπλάνηση.
Το έργο αποτελεί ταυτόχρονα μια ιστορική ανασκόπηση των κυριότερων θρησκευτικών δοξασιών και δογμάτων από την αρχαιότητα έως και σήμερα. Η ανασκόπηση αρχίζει από την πρωτόγονη, προθρησκευτική ας την ονομάσουμε, εποχή, με μια προσέγγιση των αρχικών μαγικών ερμηνειών του κόσμου και της μετατροπής τους σε θρησκείες με συστηματοποιημένα δόγματα και οργανωμένα ιερατεία, εξέλιξη συνδεμένη με το πέρασμα από τις πρωτόγονες κοινοτικές στις ταξικές κοινωνικές σχέσεις. Και, διατρέχοντας τα αρχαία (ή και αυτά που επιβιώνουν) θρησκευτικά συστήματα της Ασίας και της Ευρώπης, καταλήγει στις τρεις μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες.
Σε μια «παράλληλη» ανασκόπηση αντιπαρατίθεται η θρησκευτική με την επιστημονική κοσμοαντίληψη, με ενδιάμεσο κρίκο την ανάπτυξη της (κυρίως ελληνικής) φιλοσοφικής σκέψης. Με αφετηρία την ελληνική προσωκρατική φυσική φιλοσοφία, τη στροφή κατόπιν της ελληνικής σκέψης από το ζήτημα της φύσης σε αυτό της ηθικής, την πλατωνική εισαγωγή του δυϊσμού (ύλη ‒ πνεύμα) και του ιδεαλισμού στη φιλοσοφική σκέψη, την τελευταία αναλαμπή της ελληνικής σκέψης στο πρόσωπο του Επίκουρου, οδηγείται έως τις απαρχές αποδέσμευσης της φιλοσοφίας και της επιστήμης από τη θρησκεία, κατά το μεταίχμιο μεταξύ της φεουδαρχικής και αστικής εποχής, έως και τα επιστημονικά επιτεύγματα της νεότερης εποχής, που ανατρέπουν την «υπόθεση του θεού»: η Φυσική από τον Γαλιλαίο έως τον Αϊνστάιν, η δαρβινική θεωρία της εξέλιξης και η επιβεβαίωσή της με την αποκωδικοποίηση του DNA, όλα δοσμένα, όπως και συνολικά το βιβλίο, με γλαφυρό, εύληπτο έως και καθηλωτικό λόγο.
Το βιβλίο του Γιάννη Πελ. Λομβαρδά Η υπόθεση του Θεού ‒ Επιστήμη vs Θρησκεία κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΝΤΟΣ και διατίθεται σε όλα τα βιβλιοπωλεία.
Μια υπόθεση που δεν επιβεβαιώθηκε
απέναντι στην υπόθεση του μέλλοντος της ανθρωπότητας…
ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
Ο Γιάννης Λομβαρδάς, γεννήθηκε το 1935 στην Ικαρία, όπου και έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια. Σπούδασε στην Οδοντιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και άσκησε μάχιμη Οδοντιατρική στην Αθήνα για 57 χρόνια.
Ανέπτυξε πλούσια επιστημονική δραστηριότητα με εκτεταμένο συγγραφικό έργο, δημοσιεύσεις, ανακοινώσεις και εισηγήσεις σε συνέδρια, κυρίως κάτω από τη σκέπη της Στοματολογικής Εταιρείας της Ελλάδας, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου και Αντιπρόεδρος της οποίας υπήρξε επί σειρά ετών.
Διατηρώντας μνήμες από τη δικτατορία του Μεταξά και έχοντας βιώσει τη φρίκη του Β΄ Παγκόσμιου Πόλεμου, τη γερμανική και ιταλική κατοχή της πατρίδας του, την Εθνική Αντίσταση, τον εμφύλιο πόλεμο, αλλά και τις διώξεις και την εξορία του οδοντίατρου πατέρα του κατά τα πέτρινα εμφυλιακά και μετεμφυλιακά χρόνια μέσα στα οποία ανδρώθηκε, εμποτίσθηκε βαθιά από τις φιλοσοφικές, ανθρωπιστικές και πολιτικές ιδέες της εποχής του, που ανέδειξαν την ανάγκη μα και τη βεβαιότητα για έναν άλλο, κοινωνικά δίκαιο κόσμο. Καρπός αυτής της κουλτούρας και διαδρομής υπήρξε η έκδοση της σημαντικής ιστορικής και κοινωνιολογικής μελέτης, η οποία είχε προηγηθεί του παρόντος ιστορικού-φιλοσοφικού πονήματος και έφερε τον τίτλο «Η ύβρις της ανισότητας» (Ιανουάριος 2020, εκδόσεις ΕΝΤΟΣ).
Πέθανε το 2024, αφήνοντας πίσω του πλούσιο από κάθε άποψη έργο.
