Την ώρα που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκινούσαν τον πόλεμο στην Μέση Ανατολή με τον βομβαρδισμό του Ιράν, κάποιοι «έτριβαν» τα χέρια τους με ικανοποίηση -και αυτοί, δεν ήταν άλλοι, από τους ισχυρούς μονοπωλιακούς κολοσσούς ενέργειας σε όλο τον κόσμο.
Την ίδια ώρα, τα νοικοκυριά και οι εργαζόμενοι καλούνται να πληρώσουν το αυξημένο κόστος της ενέργειας και τόσο η ελληνική κυβέρνηση όσο και συνολικά η ΕΕ, μιλάει για έναν «δύσκολο ενεργειακά χειμώνα». Η ενεργειακή κρίση, όμως, γίνεται ένα πεδίο διεύρυνσης της κερδοφορίας των μεγάλων ομίλων, ενώ το κόστος μεταφέρεται στην κοινωνία.
Οι μεγάλοι πέντε
Σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα το Reuters, οι εταιρείες BP, Chevron, Exxon Mobil, Shell και TotalEnergies, ανακοίνωσαν συνολικά κέρδη ύψους 56 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το τρίτο τρίμηνο, τροφοδοτούμενα από την αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, τα ιστορικά υψηλά περιθώρια διύλισης και τα ισχυρά αποτελέσματα στις εμπορικές δραστηριότητες.
Η εκτίναξη των κερδών στον κλάδο συνδέεται, χωρίς καμιά αμφιβολία, με τις αναταράξεις που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν, ιδίως με τη διαταραχή στη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ και την αύξηση των περιθωρίων διύλισης.
Τι σημαίνει η «αύξηση των περιθωρίων διύλισης»
Για να γίνει κατανοητό το ύψος των τεράστιων κερδών των κολοσσών της ενέργειας, καλό θα ήταν να καταλάβουμε τι «κρύβει» η φράση -που συχνά ακούγεται από τα μέσα ενημέρωσης- περί «αύξησης των περιθωρίων διύλισης». Με απλά λόγια, τα περιθώρια διύλισης είναι η διαφορά ανάμεσα αφενός στα έσοδα που εισπράττει ένα διυλιστήριο από την πώληση των πετρελαϊκών προϊόντων που παράγει και αφετέρου στο κόστος αγοράς του αργού πετρελαίου που χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη. Δηλαδή, αν για παράδειγμα αγοράζει το αργό με 80 δολάρια το βαρέλι και πουλάει τη βενζίνη 100 δολάρια, αυτά τα 20 δολάρια είναι το «περιθώριο διύλισης».
Πώς όμως ο πόλεμος επηρεάζει αυτήν την αναλογία; Όταν ο πόλεμος διαταράσσει την προμήθεια πετρελαίου, τη ναυσιπλοΐα ή τη λειτουργία διυλιστηρίων, μπορεί να δημιουργηθεί έλλειψη σε συγκεκριμένα πετρελαϊκά προϊόντα. Έτσι, οι τιμές της βενζίνης, του ντίζελ και άλλων καυσίμων μπορεί να αυξηθούν περισσότερο από την τιμή του αργού πετρελαίου. Στο παράδειγμά μας, το αργό μπορεί να πάει στα 90 δολάρια το βαρέλι, αλλά η βενζίνη να αυξηθεί στα 120 δολάρια, δηλαδή «περιθώριο διύλισης» 30 δολαρίων -που σημαίνει 50% αύξηση. Βεβαίως, το περιθώριο αυτό δεν ταυτίζεται με το καθαρό κέρδος του διυλιστηρίου, καθώς από αυτό πρέπει να καλυφθούν και τα έξοδα λειτουργίας και επεξεργασίας.
Όπως και να έχει, όμως, κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι πετρελαϊκοί όμιλοι μπορούν να κερδίζουν όχι μόνο επειδή αυξάνεται η τιμή του πετρελαίου, αλλά και επειδή διευρύνεται η διαφορά ανάμεσα στην τιμή των καυσίμων που πωλούν και στο κόστος της πρώτης ύλης που αγοράζουν.
Τα ασύλληπτα κέρδη
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δοθεί στη δημοσιότητα, τα κέρδη των ενεργειακών κολοσσών ξεπερνούν κάθε φαντασία:
Πρώτον, η BP ανακοίνωσε υποκείμενα κέρδη 8,46 δισ. δολαρίων για το τρίτο τρίμηνο, έναντι 2,2 δισ. την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Η ίδια η εταιρεία απέδωσε τη βελτίωση κυρίως στα σημαντικά υψηλότερα περιθώρια διύλισης και στα ισχυρότερα αποτελέσματα από το εμπόριο φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Δεύτερον, η TotalEnergies ανακοίνωσε προσαρμοσμένα καθαρά κέρδη 9,1 δισ. δολαρίων και ταμειακές ροές 12,3 δισ. δολαρίων. Παράλληλα, ανακοίνωσε επαναγορές μετοχών ύψους 2,5 δισ. δολαρίων για το τέταρτο τρίμηνο του 2026 και το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Τρίτον, η Shell, ανακοίνωσε προσαρμοσμένα κέρδη που έφτασαν τα 10,814 δισ. δολάρια, σχεδόν διπλάσια από τα 5,432 δισ. του τρίτου τριμήνου του 2025. Ταυτόχρονα, Το ενδεικτικό περιθώριο διύλισης αυξήθηκε από 24 δολάρια το βαρέλι το δεύτερο τρίμηνο σε 42 δολάρια το τρίτο (βλ. παρακάτω πίνακα τη στήλη “indicative refining margin”).
Τέταρτον, η ExxonMobil. Τα προσαρμοσμένα κέρδη της ανήλθαν σε 17,505 δισ. δολάρια, έναντι 14,680 δισ. το προηγούμενο τρίμηνο. Μόνο οι διανομές προς τους μετόχους της στο τρίμηνο έφτασαν τα 9,4 δισ. δολάρια, από μερίσματα και επαναγορές μετοχών.
Πέμπτον, η Chevron κατέγραψε 9,924 δισ. δολάρια δημοσιευμένα κέρδη και 10,4 δισ. προσαρμοσμένα κέρδη.
Τι γίνονται αυτά τα κέρδη;
Ένα άλλο ενδιαφέρον σημείο που προκύπτει από τα παραπάνω στοιχεία είναι ότι αυτά τα κέρδη δεν μετατρέπονται σε επενδύσεις για την ενεργειακή επάρκεια ή σε όφελος για τους καταναλωτές -κάτι που «τελειώνει» και το δήθεν επιχείρημα ότι τα κέρδη των μονοπωλίων θα μεταφραστούν σε κοινωνικό όφελος.
Αντιθέτως, μεγάλο μέρος των επιπλέον χρημάτων κατευθύνεται στην ενίσχυση των ισολογισμών και στις αποδόσεις προς τους μετόχους. Είδαμε για παράδειγμα ότι η ExxonMobil διένειμε 9,4 δισ. δολάρια στους μετόχους της στο τρίτο τρίμηνο, ενώ η Shell και η TotalEnergies προγραμματίζουν νέες επαναγορές μετοχών.
