Ιρλανδία, Κυριακή 30 του Γενάρη 1972. Παρά την απειλητική ατμόσφαιρα, ένα μαχητικό πλήθος περίπου 10.000 Καθολικών συγκεντρώνεται σε μια από τις καθολικές συνοικίες και ξεκινά πορεία στο Ντέρι της Βόρειας Ιρλανδίας . Οταν οι δυνάμεις καταστολής σταματάνε τους διαδηλωτές, οι διοργανωτές της πορείας καλούν τον κόσμο να διαλυθεί για να μη δώσουν πάτημα στον αντίπαλο. Ξαφνικά και ενώ το πλήθος αποχωρεί οι δυνάμεις καταστολής αρχίζουν να σφυροκοπάνε τους διαδηλωτές… 13 νεκροί. Ολα σχεδόν τα θύματα είναι νέοι και παιδιά, ηλικίας 16-25 ετών.
Αυτή ήταν η ματωμένη Κυριακή.
Ενα χρόνο μετά, το 1973, με τα γεγονότα ακόμα νωπά στη μνήμη ο Brian Friel γράφει το θεατρικό έργο “πολίτες β κατηγορίας“. Δηλαδή, ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά κείμενα του σύγχρονου ευρωπαϊκού θεάτρου, βασισμένο στα όσα συνέβησαν εκείνη την τραγική ημέρα.
Τρεις καθημερινοί άνθρωποι, παγιδεύονται κατά λάθος στο Δημαρχείο της πόλης τους, μετά από μια διαδήλωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα που εξελίχθηκε σε βίαιη και αιματηρή σύγκρουση με τις δυνάμεις καταστολής. Το κράτος και οι υπόγειοι μηχανισμοί εξουσίας που διαθέτει θα οργανώσει το βολικό γι’ αυτό αφήγημα, θα κατασκευάσει τους ενόχους που χρειάζεται και θα τους ονομάσει “τρομοκράτες”.
Οι θεατές, όμως, γνωρίζουν την αλήθεια.
Το 1978, στην Ελλάδα, η δικτατορία και ο ξεσηκωμός του Πολυτεχνείου το 1973 είναι, επίσης, νωπά στη μνήμη του ελληνικού λαού και ταυτόχρονα ζωντανή η ελπίδα μιας πραγματικής δημοκρατίας για το λαό. Εκείνη ακριβώς την εποχή ο θίασος Τζένης Καρέζη – Κώστα Καζάκου, ανεβάζουν το έργο για πρώτη φορά στην Ελλάδα, στο θέατρο “Αθήναιον”, το σημερινό θέατρο “Τζένη Καρέζη”.
Σχεδόν 50 χρόνια μετά, στην ίδια σκηνή, η Τζένη Κόλλια σκηνοθετεί και ανεβάζει το ίδιο έργο.
Κι αν τα γεγονότα που αφηγείται το θεατρικό κείμενο μας θυμίζουν κάτι, αν στο μυαλό μας γίνονται ιστορικές συνδέσεις και μεταφορές στο σήμερα, είναι επειδή “η ιστορία κάνει κύκλους. Η επιβολή της εξουσίας, η βίαιη διαχείριση των ανθρώπων, οι μηχανισμοί που δημιουργούν φόβο και παράλυση παραμένουν ίδιοι. Αλλάζει η μάσκα, παραμένει η ουσία”, λέει η Τζένη Κόλλια με την οποία συνομίλησε ο “Ημεροδρόμος” λίγο πριν το ανέβασμα της παράστασης που ξεκινάει τη Δευτέρα 5 Οκτωβρίου.
“Γι’ αυτό ο τόπος και τα πρόσωπα επί σκηνής συγκροτούν ένα ψυχρό, τεχνοκρατικό περιβάλλον, με ανθρώπους της εξουσίας, βαλμένους μέσα σε ατσαλάκωτα κουστούμια, ουσιαστικά απρόσωπους“, συμπληρώνει.
Τί, ίσως, έχει αλλάξει;
“Αντιλαμβανόμαστε την κατασκευή. Ξέρουμε πώς κινούνται οι μηχανισμοί και πώς στήνουν τις παγίδες. Ισως, όμως, δυσκολευόμαστε περισσότερο να αντιδράσουμε, μπλεγμένοι και παγιδευμένοι σε όλα αυτά τα γρανάζια, που καλλιεργούν συστηματικά τρόμο και ηττοπάθεια” παρατηρεί η σκηνοθέτης.
Το έργο, σχεδόν 50 χρόνια μετά, ανέβηκε την περσινή χρονιά και συνεχίζεται φέτος. Γιατί τώρα, γιατί στον συγκρεκριμένο πολιτικό ιστορικό χρόνο; ρωτάμε.
“Αφουγκραζόμαστε την πραγματικότητα που μας περιβάλλει και τη γνωρίζουμε. Χρέος των καλλιτεχνών και του θεάτρου επομένως, είναι να δείξει καθαρή και αφτιασίδωτη, σε όλη της τη σκληρότητα και βιαιότητα, αυτή την πραγματικότητα. Δεν κουνάμε το δάχτυλο. Δεν υποδεικνύουμε, δεν διδάσκουμε. Κεντρίζουμε τη σκέψη και τα αντανακλαστικά των θεατών” , απαντάει η Τζ. Κόλλια.
Τελικά, οι “πολίτες β’ κατηγορίες” αφηγούνται επί σκηνής ένα γεγονός που συνέβη κάποια στίγμη στο παρελθόν ή μήπως είναι μια ιστορία που συνεχίζεται να γράφεται και να συμπληρώνεται; Μήπως, δηλαδή είναι ένα ζωντανό και εξελισσόμενο κείμενο; ρωτάμε.
“Είναι αυτό ακριβώς”, απαντάει η σκηνοθέτης. “Δεν μιλάμε μόνο μια ένα θέατρο – ντοκουμέντο που δείχνει μια σκληρή έκφανση της εξουσίας στο παρελθόν. Στην πραγματικότα πρόκειται για διαρκές κείμενο, που γράφεται και ξαναγράφεται όσο οι εξουσιαστικοί μηχανισμοί λειτουργούν με τέτοιο τρόπο ώστε να μην τους χρειάζεται ούτε καν η επίφαση της δημοκρατίας”.
Η παράσταση είναι αφιερωμένη στον Κώστα Καζάκο, που μέχρι την τελευταία του πνοή, πίστευε στην δύναμη του ανθρώπου.
Mετά την επιτυχημένη πορεία της κατά την περσινή σεζόν και τις διθυραμβικές κριτικές, ανεβαίνει ξανά στη σκηνή του θεάτρου Τζένη Καρέζη από 5 Οκτωβρίου κάθε Δευτέρα και Τρίτη για λίγες μόνο παραστάσεις.
INFO
Μετάφραση: Μιχάλης Σιώνας
Δραματουργική επεξεργασία: Τζένη Κόλλια, Μιχάλης Σιώνας
Σκηνοθεσία: Τζένη Κόλλια
Σκηνικά – Κοστούμια: Πάρις Μέξης
Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου
Μουσική: Αλέξανδρος Καζάκος
Παίζουν: Νέστωρ Κοψιδάς, Βασιλική Διαλυνά, Γιάννης Λατουσάκης, Παναγιώτης Παπαϊωάννου, Αργύρης Λάμπρου, Τίτος Μακρυγιάννης
Θέατρο Τζένη Καρέζη
Ακαδημίας 3, Αθήνα
Από Δευτέρα 5 Οκτωβρίου 2026
Κάθε Δευτέρα στις 20.00 & Τρίτη στις 21.00
Διάρκεια: 75’ | Για επιπλέον πληροφορίες: 210 3636144
Προπώληση online: «Πολίτες Β’ κατηγορίας» | 2ος χρόνος | Εισιτήρια εδώ!
