«Βάκχαι» του Ιάννη Ξενάκη σε σκηνοθεσία Γιάννου Περλέγκα

Το σπάνιο έργο «Βάκχαι» του Ιάννη Ξενάκη, παρουσιάζεται σε πανελλήνια πρώτη με τη μορφή παράστασης, σε σκηνοθεσία Γιάννου Περλέγκα στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, για δύο μόνο παραστάσεις, 11 και 12 Ιουλίου 2018, στο πλαίσιο του κύκλου Ημέρες Μουσικού Θεάτρου.

Έχει χαρακτηριστεί έργο-πρόκληση υψηλών μουσικών και φωνητικών απαιτήσεων, το οποίο ανέβηκε μόνο μία φορά, το 1993, στο Λονδίνο και δεν ηχογραφήθηκε ποτέ.

Ένας ερμηνευτικός άθλος, οι «Βάκχαι» του Ιάννη Ξενάκη, αποτελούν σκηνική μουσική για δεκαεξαμελή γυναικεία χορωδία, έναν βαρύτονο που ερμηνεύει τον ρόλο του Διόνυσου και μια εννεαμελή ορχήστρα, αποτελούμενη αποκλειστικά από πνευστά και κρουστά όργανα. Συμμετέχει το μουσικό σύνολο ARTéfacts ensemble η Χορωδία της ΕΡΤ. Διευθύνει ο Νίκος Βασίλειου.

«Το ζήτημά μου δεν είναι να προκαλέσω τον ακροατή, αλλά τον ίδιο τον εαυτό μου. Αυτό είναι το πιο δύσκολο πράγμα, που πρέπει να κατανοήσει και να κάνει κάποιος, και όχι να άγεται και να απορροφάται από την επιτυχία του, από την πιθανή σκέψη της επιτυχίας ή του πλουτισμού από την επιτυχία της μουσικής που κάνει» έχει πεί ο Ιάννης Ξενάκης .

Οι «Βάκχες» είναι σύνθεση του 1993, κατόπιν παραγγελίας του Opera Factory του Λονδίνου . Μετά το ανέβασμα του 1993, το έργο δεν παρουσιάστηκε πουθενά ούτε ηχογραφήθηκε, γεγονός που ίσως οφείλεται στην ήδη επιβαρυμένη υγεία του συνθέτη αλλά και στην τεράστια δυσκολία της φωνητικής και μουσικής εκφοράς του ερασμιακού κειμένου που επιβάλλει ο συνθέτης στις γυναίκες χορωδούς των Βακχών.

***

Ιάννης Ξενάκης – Βάκχαι

Σκηνοθεσία: Γιάννoς Περλέγκας 

Μουσική διεύθυνση: Νίκος Βασιλείου

Δραματουργία: Γιάννος Περλέγκας, Λουκία Χουλιάρα, Δήμητρα Ευθυμιοπούλου, Μάγδα Καυκούλα 

Σκηνικά, κοστούμια: Λουκία Χουλιάρα 

Κίνηση: Δήμητρα Ευθυμιοπούλου 

Φωτισμοί: Νίκος Βλασόπουλος 

Μουσική προετοιμασία: Νίκος Βασιλείου, Φρίξος Μόρτζος 

Βοηθός σκηνοθέτη: Γεωργία Συριοπούλου

Βοηθός της σκηνογράφου: Γεωργία Μπούρα

Βαρύτονος (Διόνυσος): Αρκάδιος Ρακόπουλος 
Περφόρμερ: Δήμητρα Ευθυμιοπούλου (Αγαύη), Μάγδα Καυκούλα (Σεμέλη)

Μουσικό σύνολο ARTéfacts ensemble (Θηβαίοι, ακόλουθοι του Πενθέα)
Ζαχαρίας Ταρπάγκος (πίκολο), Κώστας Γιοβάνης (όμποε), Ανδρέας Σπυρόπουλος (κόντρα φαγκότο), Μάνος Βεντούρας (κόρνο), Δημήτρης Γκόγκας (τρομπέτα), Σπύρος Βεργής (τρομπόνι), Κώστας Μποτίνης, Κώστας Σερεμέτης, Θοδωρής Βαζάκας (κρουστά)

Συμμετέχουν μέλη της Χορωδίας της ΕΡΤ (Ασιάτισσες, ακόλουθοι του Διονύσου)
Υψίφωνοι Σταυρούλα Γιαννακοπούλου, Πέννυ Δεληγιάννη, Μαρία Ζαβίτσα, Έλλη Μουχτάρη, Όλγα Μπαλωμένου, Λουντμίλα Μπονταρένκο, Μαρίνα Ρετσκάλοβα, Χέδερ Χέλιγκερ 
Μεσόφωνοι Βάσω Καριώτη, Αμάντα Κριτσωτάκη, Σοφία Μάλαμα, Τζίνα Μαρκουλή, Σοφία Πετρίδη, Μαρία Τανάγια, Μάγδα Τζαβέλα, Κίτσα Τροχάνη.

***

Προσπαθήσαμε να εικονοποιήσουμε τρεις κόσμους.

Είναι μεγάλη η χαρά μας που βρήκαμε στο πρόσωπο του Νίκου Βασιλείου έναν τόσο άξιο συνομιλητή και μοιραστήκαμε μαζί του τη χαρά της ορειβασίας αυτού του υπέροχα κι αβάσταχτα δύσκολου έργου. Με την έλευση του Διόνυσου, ο Πενθέας έχει να αντιμετωπίσει επί της ουσίας έναν δεύτερο μαέστρο. Οι Βάκχες μοιάζουν να υπακούν σε έναν δικό τους εσωτερικό μετρονόμο, διαφορετικό από αυτόν της ορχήστρας. Προσπαθήσαμε λοιπόν να δούμε την πάλη αυτών των δύο διευθυντών ορχήστρας, του Διόνυσου και του Πενθέα.

Ο Ιάννης Ξενάκης επέλεξε να χρησιμοποιήσει μόνο τα έξι χορικά από τις Βάκχες του Ευριπίδη, εξοβελίζοντας όλα τα επεισόδια της τραγωδίας. Από τους ρόλους, περιορίζεται να κρατήσει μόνο τον Διόνυσο, κι εκείνον ελάχιστα: διαλέγει έναν εξαιρετικά μικρό διάλογο του Διόνυσου με τον Χορό, από τη σκηνή του σεισμού, πριν ο Διόνυσος γκρεμίσει μέρος του παλατιού του Πενθέα.

Στάσιμο Δεύτερο: Μετά τη φυλάκιση του Διόνυσου, τα μέλη του Χορού αποκηρύσσουν τον Πενθέα, ο οποίος έχει απειλήσει με φυλάκιση και τις ίδιες, και απευθύνουν έκκληση στον θεό τους να τις σώσει και να εμφανιστεί για να τιμωρήσει τον αντίπαλό του.