Στη δημοσιότητα, για πρώτη φορά, συγκλονιστικές φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής

Σήμερα, Σάββατο 14 Φλεβάρη, βγήκαν στη δημοσιότητα, για πρώτη φορά, συγκλονιστικές φωτογραφίες από την ημέρα της εκτέλεσης στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, των 200 κομμουνιστών από τους Ναζί κατακτητές.

Οι φωτογραφίες, που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας σε μια ιστοσελίδα δημοπρασιών, από την Πρωτομαγιά του ’44, από τον τόπο της θυσίας στην Καισαριανή, πάγωσαν το βλέμμα και την ανάσα. Για πρώτη φορά ένα ντοκουμέντο από εκείνη την ημέρα, όταν οι δυνάμεις της ναζιστικής Γερμανίας εκτέλεσαν 200 κομμουνιστές, δημιουργεί ένα άνοιγμα στον χρόνο, χαράσσει μια ρωγμή απ’ όπου περνά το φως και μαζί του το ρίγος.

Ρίγος, γιατί στα πρόσωπα εκείνων των ανθρώπων δεν διακρίνει κανείς φόβο, αλλά αξιοπρέπεια. Οι κομμουνιστές, που στάθηκαν απέναντι στα όπλα, δε λύγισαν. Προτίμησαν να πεθάνουν παρά να προδώσουν τα ιδανικά τους. Δεν διαπραγματεύτηκαν την πίστη τους στη λευτεριά και τo δίκιο. Μέσα στη βαρβαρότητα και στη φωτιά της σύγκρουσης κράτησαν όρθιο το ανάστημά τους. Ήταν ήρωες με απόλυτη συνείδηση του ρόλου τους και της θέσης τους στην ιστορία. Ήξεραν ότι το τίμημα θα ήταν η ζωή τους και το πλήρωσαν με καθαρό βλέμμα.

Η ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος είναι τόσο βαθιά ριζωμένη στο αίμα και τους αγώνες των ανθρώπων, που δεν μπορεί να θαφτεί. Όσο κι αν επιχειρήθηκε να σβηστεί, να διαστρεβλωθεί ή να περιθωριοποιηθεί, επιστρέφει. Είναι σαν να έχει μια εσωτερική ανάγκη να αποκαλυφθεί, να λάμψει, να σταθεί ξανά μπροστά μας και να ζητήσει δικαίωση. Αυτές οι φωτογραφίες είναι ιστορικά τεκμήρια και ντοκουμέντα ανεκτίμητης αξίας, αλλά είναι και μία απόδειξη ότι η μνήμη δεν υπακούει στη λήθη.

 Και ο ήλιος έλαμπε εκείνη τη μέρα. Μια φωτεινή, ανοιξιάτικη μέρα στην κατεχόμενη Ελλάδα. Το φως έπεφτε πάνω στα πρόσωπά τους την ώρα που αποχαιρετούσαν τον κόσμο. Υπάρχει κάτι βαθιά συγκλονιστικό σε αυτή την αντίθεση: η φύση να ανθίζει, ο ουρανός να είναι καθαρός και άνθρωποι να οδηγούνται στο εκτελεστικό απόσπασμα. Σαν να τους συνόδευε ο ίδιος ο ήλιος στο τελευταίο τους βήμα και έκανε το βλέμμα τους να λάμπει ακόμα περισσότερο, φώτιζε το μέτωπό τους και ζέστανε το δέρμα τους. Τους σφιχταγκάλιασε μέχρι την τελευταία τους πνοή. 

 Κάτω απ’ τον ήλιο αναγαλιάζαν οι ελιές

Και φύτρωναν μικροί σταυροί στα περιβόλια…*

 

Σε ανάρτησή του στο facebook ο ιστορικός Ιάσονας Χανδρινός, αναφέρει:

«Από την Ελλάδα την περίοδο της Κατοχής πέρασαν εκατοντάδες χιλιάδες Γερμανοί στρατιώτες. Φρουρές, στρατεύματα κατοχής, περαστικοί για τα διάφορα μέτωπα, ασθενείς σε ανάρρωση, πεζικάριοι, Ες-Ες, ναύτες, αεροπόροι. … Εκατομμύρια φωτογραφίες από τον Πόλεμο βγαίνουν εδώ και πάρα πολλά χρόνια από σεντούκια και ντουλάπες στη Γερμανία και πωλούνται σε δημοπρασίες ανά τον κόσμο.

Σήμερα ένας πωλητής από το Βέλγιο έβγαλε για δημοπρασία στο ebay οκτώ μικρές φωτογραφίες-αναμνηστικά ενός Γερμανού στρατιωτικού και ο συναγερμός στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ έχει δικαίως χτυπήσει. Είναι λήψεις από την Πρωτομαγιά του 1944 και την εκτέλεση των 200 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Είμαι συγκλονισμένος. Είναι τα μοναδικά οπτικά τεκμήρια για το γεγονός 80 χρόνια μετά, και όχι μόνο δεν είναι αφηρημένες λήψεις, αλλά κάδρα γεμάτα ευκρινείς μικρές λεπτομέρειες. Καλοντυμένοι και κουρεμένοι γουλί φτάνουν με φορτηγά από το Χαϊδάρι. Ένας Ιταλός βοηθητικός της Βέρμαχτ με τσιγάρο μπροστά σε ένα φορτηγό.

Τα πρόσωπα των μελλοθανάτων φαίνονται καθαρά. Έξω από την είσοδο του Σκοπευτηρίου, κάτι πεταμένα ρούχα (αυτών που προηγήθηκαν). Παράστημα στητό. Βλέμμα σταθερό. Μισάνοιχτα στόματα κατά το βάδισμα -κάτι τραγουδούν.

Ένας σηκώνει το χέρι σε γροθιά. Ένας αστυνομικός στην πύλη του Σκοπευτηρίου χαμογελάει. Είναι επειδή χαιρετά τους φίλους του τους Γερμανούς ή κάποιος από τους μελλοθάνατους του λέει χαρούμενος “πάμε για καθαρό αέρα” ή κάτι τέτοιο; Ο ψυχρός φακός του κατακτητή συναντά το αγέρωχο βλέμμα των κομμουνιστών αγωνιστών, όπως οδηγούνται σε ομάδες για να τουφεκιστούν.

Λέξεις όπως “ηρωισμός” που μέχρι τώρα ήταν επενδύσεις νοήματος και επικοί τόνοι πάνω στην ιστορική ανάμνηση, τώρα γίνονται εικόνα αδιάψευστη. Και μια από τις πιο εμβληματικές στιγμές της Κατοχής και της Αντίστασης, μια σελίδα της εθνικής ιστορίας, αποκτά ήχο, παλμό, σχεδόν χρώμα. Δεν ξέρω ποιος ήταν ο Γερμανός που απαθανάτισε τους δεσμώτες της Ακροναυπλίας — κάποιοι μετρούσαν 8 χρόνια στα σίδερα — που πάνε περήφανοι να στηθούν μπροστά στη μάντρα που ο Βάρναλης αποκάλεσε “το σύνορο του κόσμου” και τι είχε στο μυαλό του.

Εκτελούσε υπηρεσία προπαγανδιστικής τεκμηρίωσης; Ήθελε να τις δείχνει στα παιδιά του μετά τον Πόλεμο και να λέει “να πώς μοιάζουν οι Έλληνες εγκληματίες”; Να τις βλέπει και να αναπολεί τη θητεία του στην Ελλάδα; Ή τον παρακίνησε κάποιος μικρός κρυφός θαυμασμός για τους εχθρούς που αντίκρισαν κατάματα και αλύγιστοι τον θάνατο;

Κι απ’ τα Ιερά τους Κόκκαλα Πρώτη του Μάη και πάλι
Θα ξεπηδήσει η Λευτεριά κι ο Καθαρμός του Ανθρώπου

Κώστας Βάρναλης

Οι συγκλονιστικές φωτογραφίες προέρχονται από το άλμπουμ του Υπολοχαγού Χέρμαν Χόϊερ που υπηρετούσε στο 1012 Festungs-Bataillon. Το Τάγμα είχε έδρα τη Μαλακάσα και έτσι εξηγείται γιατί ο Heuer βρισκόταν στην Αττική και είχε την ευχέρεια να παρευρίσκεται και να φωτογραφίζει τις εκτελέσεις στην Καισαριανή.

Το 1012 Τάγμα υπαγόταν στην 41η Μεραρχία Φρουρίων (41. Festungs-Division), η οποία είχε την ευθύνη της κατοχής στην Αττική και την Εύβοια.Έδρα του Τάγματος ήταν η Μαλακάσα. Ακόμα και αν τα πρωτότυπα χαθούν, η γνώση ότι υπήρξε αυτό το άλμπουμ και ποιος το είχε, είναι κρίσιμη για τους ιστορικούς και για την ιστορία της πόλης. Γεγονότα που μας έχουν διηγηθεί παίρνουν μορφή.

Είναι πραγματικά σπάνιο και συγκλονιστικό να βρίσκεις τέτοια ίχνη, οι φωτογραφίες  δείχνουν την ωμή πραγματικότητα, οι μελλοθάνατοι κομουνιστές στέκονταν μπροστά στον τοίχο, και όπως βλέπουμε, έχουν το κεφάλι ψηλά. Αυτό επιβεβαιώνει τις μαρτυρίες ότι πολλοί πήγαιναν στην εκτέλεση τραγουδώντας τον εθνικό ύμνο ή φωνάζοντας συνθήματα, τα γνωρίζαμε από μαρτυρίες τώρα υποκλινομαστε μπροστά στην εικονα.

Η αξία αυτών των φωτογραφιών δεν μετριέται με το χρήμα και η θέση τους δεν βρίσκεται στο εμπόριο, σε ιδιωτικές συλλογές και σε ηλεκτρονικές δημοπρασίες με αβέβαιη την κατάληξη τους.

Αυτές οι φωτογραφίες, αντί να βρίσκονται σε ένα μουσείο, δυστυχώς καταλήγουν σε συλλέκτες που συχνά δεν αντιλαμβάνονται την ιστορική τους βαρύτητα για την Ελλάδα.

Είναι ανάγκη συνεπώς, με ευθύνη του κράτους, τα ντοκουμέντα αυτά να αποκτηθούν και να αποδοθούν εκεί που ανήκουν, στο μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, στον Δήμο Χαϊδαρίου και στο ΚΚΕ, για να είναι προσιτά στον λαό και τη νεολαία ως πηγή ιστορικής γνώσης και έμπνευσης για το σήμερα και το αύριο.

Οι φωτογραφίες έγιναν γνωστές από τη σελίδα Greece at WWII Archives