Με μια προκλητική κίνηση που προκάλεσε σοβαρές αντιδράσεις, το Δημαρχείο του Κουαουτεμόκ, στην πόλη του Μεξικού, αφαίρεσε αυτή την εβδομάδα το «Μνημείο Συνάντησης», ένα γλυπτό που είχε τοποθετηθεί στους Κήπους Ταμπακαλέρα προς τιμήν της ιστορικής πρώτης συνάντησης μεταξύ του Ερνέστο «Τσε» Γκεβάρα και του Φιντέλ Κάστρο το 1955.
Η προερχόμενη από τη Δεξιά, δήμαρχος του Κουαουτεμόκ Αλεσάντρα Ρόχο δε λα Βέγκα δήλωσε ότι λόγος της απομάκρυνσης του μνημείου ήταν ότι ούτε η τότε τοπική κυβέρνηση ούτε οι καλλιτέχνες είχαν επίσημη άδεια για την εγκατάστασή του. Η προερχόμενη από τη Δεξιά δήμαρχος, γεμάτη ειρωνεία, σχολίασε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Ούτε ο Φιντέλ ούτε ο Τσε Γκεβάρα ζήτησαν άδεια για να το τοποθετήσουν», υπερασπιζόμενη την άποψη ότι το γλυπτό ήταν παράνομο.
Ωστόσο, η Επιτροπή Μνημείων και Καλλιτεχνικών Έργων σε Δημόσιους Χώρους της Πόλης του Μεξικού (COMAEP), υπεύθυνη για την έγκριση ή την απόρριψη της εγκατάστασης, μετεγκατάστασης ή απομάκρυνσης μνημείων, γλυπτών, τοιχογραφιών και έργων τέχνης σε δημόσιους χώρους, δήλωσε σε ανακοίνωσή της ότι το άγαλμα «Encuentro Monument» (Μνημείο Συνάντησης) απομακρύνθηκε παράνομα από τις δημοτικές αρχές.
«Η Γραμματεία Σχεδιασμού, Χωροταξίας και Μητροπολιτικού Συντονισμού, η οποία προεδρεύει της COMAEP, δεν έλαβε επίσημο αίτημα για την αφαίρεσή του για έλεγχο από την εν λόγω επιτροπή. Επομένως, η αφαίρεση του γλυπτού παραβιάζει τα καθιερωμένα πρότυπα. Η Γραμματεία αυτή θα παρακολουθήσει στενά την υπόθεση.»
Η άδεια είχε δοθεί από την Επιτροπή Μνημείων του Μεξικού στις 3 Νοεμβρίου 2020.
Το μνημείο — δύο χάλκινες φιγούρες σε φυσικό μέγεθος καθισμένες σε ένα παγκάκι, που αντιπροσωπεύουν τους Κουβανούς επαναστάτες — δεν είναι ένα συνηθισμένο διακοσμητικό κομμάτι. Τιμά την έναρξη μιας ιστορικής διαδικασίας εθνικής απελευθέρωσης που μετέτρεψε ριζικά την ιστορία του κουβανικού λαού και της οποίας η μνήμη ζει στις εργατικές τάξεις και τα λαϊκά στρώματα της Κούβας και του Μεξικού. Η τοποθεσία που επιλέχθηκε, επιπλέον, δεν ήταν σύμπτωση: ο Φιντέλ Κάστρο έζησε στην Ταμπακαλέρα ενώ, μαζί με άλλους εξόριστους, προετοίμαζε την αποστολή του πλοίου Granma στην Κούβα.
«Μνημείο Συνάντησης» είναι το όνομα του αγάλματος, που εγκαταστάθηκε το 2017 και σχεδιάστηκε από τον Όσκαρ Ποζανέλι, το οποίο αναφέρεται στην πρώτη φορά που συναντήθηκαν ο Τσε με τον Φιντέλ.
Ο Τσε Γκεβάρα έφτασε στο Μεξικό το 1954, όταν η χώρα δεχόταν πολιτικούς πρόσφυγες από όλο τον κόσμο. Μόλις έφτασε εδώ, εργάστηκε ως φωτογράφος σε διάφορες περιοχές του κέντρου της Πόλης του Μεξικού και αργότερα προσλήφθηκε από το Latina Agency.
Η συνάντησή του με τον Φιντέλ έγινε όταν ο Κουβανός επαναστάτης έφτασε στο Μεξικό με σκοπό να προετοιμάσει μια στρατηγική για την επιτυχία της επανάστασης στην Κούβα.
Ήταν το 1955 που ο Φιντέλ και ο Τσε συναντήθηκαν τελικά, στη γειτονιά Ταμπακαλέρα, σε μικρή απόσταση από το σημείο που βρισκόταν το άγαλμα. Μετά την πρώτη τους συνάντηση, ο Τσε Γκεβάρα εντάχθηκε στο επαναστατικό κίνημα της «26ης Ιουλίου» και ξεκίνησε το σχέδιό τους να ταξιδέψουν στην Κούβα και να πραγματοποιήσουν την επανάσταση ενάντια στο καθεστώς του Φουλχένσιο Μπατίστα.
Πρόεδρος Μεξικού: «Η απομάκρυνση των γλυπτών του Φιντέλ Κάστρο και του Τσε Γκεβάρα είναι λάθος»
Η Πρόεδρος του Μεξικού Κλαούντια Σέινμπαουμ Πάρντο, δήλωσε ότι η απομάκρυνση των αγαλμάτων των Φιντέλ Κάστρο και Τσε Γκεβάρα από την Πλατεία Σαν Κάρλος στην Ταμπακαλέρα είναι «λάθος» και κάλεσε την δημοτική αρχή να βρει νέα τοποθεσία και να επιδιώξει τη μετεγκατάσταση.
Η Πρόεδρος αντέδρασε λέγοντας: «Επί της αρχής, είναι λάθος (να το αφαιρέσουν). Αν η πρόθεσή τους είναι να μην είναι εκεί, θα μιλήσουμε με την κυβέρνηση της πόλης, γιατί πρόκειται για ιστορικό μνημείο. Πέρα από το αν συμφωνούμε ή διαφωνούμε με τη μία ή την άλλη προσωπικότητα, έχουν να κάνουν με το Μεξικό και την ιστορία του».
Η Σέινμπαουμ Πάρντο υπενθύμισε ότι κατά τη διάρκεια της θητείας της ως επικεφαλής της κυβέρνησης, το άγαλμα του Χριστόφορου Κολόμβου που βρισκόταν στην Paseo de la Reforma απομακρύνθηκε μετά από «πολύ μεγάλο αίτημα από ομάδες ιθαγενών» και όχι κατόπιν αιτήματος της κυβέρνησης.
Το άγαλμα του Χριστόφορου Κολόμβου, σημείωσε, τοποθετήθηκε σε άλλη τοποθεσία.
«Το Γλυπτό που Εξόργισε τους Εξουσιαστές»
Στο κύριο άρθρο της εφημερίδας El Machete, Οργανο του Κομμουνιστικού Κόμματος του Μεξικού, στην έκδοση της 16ης Ιουλίου 2025, ανάμεσα στα άλλα σημειώνεται:
«Η απομάκρυνση του “Μνημείου Encuentro” αποτελεί μέρος μιας παγκόσμιας τάσης επίθεσης κατά της ιστορικής μνήμης των λαών. Είναι μια λεπτή αλλά αποτελεσματική στρατηγική: να αδειάσει ο δημόσιος χώρος από νόημα, μετατρέποντάς τον σε μια ουδέτερη επιφάνεια, απαλλαγμένη από συγκρούσεις και ιστορία. Το αποτέλεσμα είναι ένα εξημερωμένο αστικό τοπίο, όπου μόνο οι αφηγήσεις που επιτρέπονται από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο είναι δυνατές.
Μια Πολιτική Πράξη, Όχι Τεχνική
Η απομάκρυνση του γλυπτού δεν είναι ένα ασήμαντο γεγονός. Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης πολιτιστικής διαμάχης: ποιος έχει το δικαίωμα να θυμάται και ποια γεγονότα πρέπει να παραμείνουν στη συλλογική μνήμη. Αφαιρώντας ένα σύμβολο που αναφέρεται στη διεθνιστική αλληλεγγύη και τον αγώνα για την απελευθέρωση των λαών, οι τοπικές αρχές επιβεβαιώνουν ένα ηγεμονικό όραμα του παρελθόντος, στο οποίο δεν υπάρχει χώρος για επαναστατικές διαδικασίες.
Η χρήση τεχνικών λόγων για να δικαιολογηθεί μια πολιτική απόφαση δεν είναι κάτι καινούργιο. Αλλά σε αυτή την περίπτωση, η παράλειψη είναι σκανδαλώδης. Γιατί δεν νομιμοποιήθηκε το γλυπτό αντί να αφαιρεθεί; Γιατί αποφασίστηκε να εξαφανιστεί αντί να διατηρηθεί; Ποιον ενοχλεί το γεγονός ότι, σε ένα δημόσιο πάρκο, δύο μορφές της λατινοαμερικανικής ιστορίας θυμούνται καθισμένες σε ένα παγκάκι;
Υπάρχουν πολλά λεγόμενα αντιμνημεία στην Πόλη του Μεξικού, που τοποθετούνται για να τιμήσουν τη λαϊκή αντίσταση και τα εγκλήματα της άρχουσας τάξης: πράξεις ιστορικής μνήμης που προκύπτουν από τη λαϊκή απαίτηση, όχι από τις απαιτήσεις των πολιτικών διοικήσεων.
Μια Άβολη Μνήμη
Η μνήμη του Τσε και του Φιντέλ δεν είναι ουδέτερη, ούτε ισχυρίζεται ότι είναι. Επικαλείται εξέγερση, αξιοπρέπεια και κυριαρχία. Αντιπροσωπεύει έναν ορίζοντα μετασχηματισμού που συνεχίζει να πάλλεται στα λαϊκά στρώματα, παρά τις προσπάθειες ιδεολογικής εξημέρωσης. Η απλή παρουσία τους -ακόμα και με τη μορφή γλυπτών- είναι ταυτόχρονα πρόκληση και ανησυχία, καθώς καταδεικνύει ότι ο αγώνας για τον σοσιαλισμό συνεχίζεται στις μορφές του Φιντέλ Κάστρο και του Ερνέστο Γκεβάρα, του «Ελ Τσε».
Αναμφίβολα, η πράξη της αφαίρεσης των αγαλμάτων του Φιέλ και του Τσε δεν θα περάσει χωρίς αμφισβήτηση από τους κομμουνιστές, οι οποίοι βλέπουν σε αυτά δυο κορυφαίες φυσιογνωμίες που αποτελούν παράδειγμα ανιδιοτελούς αφοσίωσης στον αγώνα για τον σοσιαλισμό.»
Ο πρέσβης της Κούβας στο Μεξικό
Ο πρέσβης της Κούβας στο Μεξικό, Marcos Rodríguez Costa, σχετικά με την απομάκρυνση του αγάλματος, σε ανάρτησή του στο X σημείωσε:
«Η αληθινή Επανάσταση δεν είναι φτιαγμένη από πέτρα ή μπρούντζο: είναι μια μετασχηματισμένη συνείδηση, η συλλογική βούληση να αγωνιστούμε και να χτίσουμε έναν πιο δίκαιο κόσμο. Ας θυμηθούμε τον Φιντέλ, στην αντίληψή του για την Επανάσταση… δεν υπάρχει δύναμη στον κόσμο ικανή να συντρίψει τη δύναμη της αλήθειας και των ιδεών».
