Χρειάστηκε όλη μέρα για να καθαριστεί ένα μικρό ενός δρόμου στη γειτονιά Τελ αλ-Χάουα στην πόλη της Γάζας. Στο τέλος της ημέρας, ο Άχμεντ Αλιάν, μηχανικός που εργάζεται για τον ΟΗΕ, είναι εξαντλημένος και περιτριγυρισμένος από βουνά από ερείπια παρά την πολύωρη εργασία.
«Νιώθω σαν να κρατάμε ένα κουτάλι και να προσπαθούμε να αδειάσουμε τη θάλασσα», λέει ο Αλιάν, με σταγόνες ιδρώτα να κυλούν στο μέτωπό του μετά από μια μεγάλη και ζεστή καλοκαιρινή μέρα.
Ο Αλιάν είναι μέλος μιας ομάδας του Παγκόσμιου Προγράμματος Τροφίμων (WFP) που εργάζεται αυτό το διάστημα εκεί που κάποτε ήταν μια πολυσύχναστη κεντρική λεωφόρος της Γάζας, με πολλά καταστήματα, γραφεία και σπίτια και γεμάτη κίνηση και ανθρώπους. Τώρα είναι σχεδόν έρημη.
Το οδόστρωμα είναι γεμάτο από σωρούς από πέτρες και συντρίμμια κατεστραμμένων σπιτιών και καταστημάτων. Σε ορισμένα σημεία του δρόμου, λύματα έρεαν από το έδαφος αφού το σύστημα αποχέτευσης υπέστη σοβαρές ζημιές από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς.
Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι η απομάκρυνση του μεγαλύτερου μέρους των ερειπίων από τη Λωρίδα της Γάζας θα μπορούσε να διαρκέσει τουλάχιστον επτά έως δέκα χρόνια και να κοστίσει δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτές οι εκτιμήσεις καθιστούν την απομάκρυνση των συντριμμιών πολέμου στη Γάζα μια από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις εκκαθάρισης ερειπίων στη σύγχρονη ιστορία.
«Η εκτίμηση για τη συνολική ποσότητα των ερειπίων στη Γάζα είναι ότι ανέρχονται σε 61 εκατομμύρια τόνους. Είναι περίπου 20 φορές η ποσότητα των ερειπίων που προέκυψαν από όλους τους πολέμους σε όλο τον κόσμο τα τελευταία 18 χρόνια», δήλωσε ο Τζάκο Σίλιερς, ειδικός εκπρόσωπος του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP) στην Παλαιστίνη.
Το έργο εκτελείται υπό εξαιρετικά δύσκολες και επικίνδυνες συνθήκες. Οι ομάδες εκκαθάρισης εργάζονται σε ερείπια που περιέχουν αμέτρητα πτώματα και βόμβες που δεν έχουν εκραγεί. Μέχρι στιγμής, έχουν καθαριστεί 580 χιλιόμετρα δρόμων, γεγονός που με τη σειρά του κατέστησε δυνατή την κυκλοφορία φορτηγών βοήθειας, ομάδων αρωγής και των κατοίκων.
Ωστόσο, η ανοικοδόμηση της Γάζας αποτελεί μια τεράστια πρόκληση που αντιμετωπίζουν οι διεθνείς και τοπικοί οργανισμοί. Μετά από περισσότερα από δύο χρόνια εργασίας, έχουν απομακρυνθεί περίπου 907.000 τόνοι ερειπίων και περισσότεροι από 300.000 τόνοι έχουν ανακυκλωθεί και επαναχρησιμοποιηθεί. Αυτό όμως αντιπροσωπεύει μόνο περίπου το 1,5% του συνόλου των ερειπίων.
Μάλιστα, η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δυσχερής λόγω των ισραηλινών αρχών, που συχνά απαγορεύουν την είσοδο απαραίτητου εξοπλισμού στη Γάζα με το σκεπτικό ότι σχεδόν οποιαδήποτε βοήθεια που δεν είναι τρόφιμα ή φάρμακα θα μπορούσε να είναι «διπλής χρήσης» και θα μπορούσε με κάποιο τρόπο να ωφελήσει τη Χαμάς.
Αρχικά, το έργο του WFP περιοριζόταν στην απομάκρυνση των συντριμμιών από τους δρόμους και στην τοποθέτησή τους στα πλάγια ώστε να υπάρχει ένα πέρασμα για τα φορτηγά. Όμως η ποσότητα των ερειπίων είναι συντριπτική και οι συνεχιζόμενοι ισραηλινοί βομβαρδισμοί κατά τη διάρκεια της σχεδόν ενός έτους εκεχειρίας συνεχίζει να επιβαρύνει το γιγάντιο έργο.
Η περιοχή που είναι προσβάσιμη σε ανθρώπους και εργαζόμενους σε ανθρωπιστικές οργανώσεις αποτελεί μόλις το 30% ολόκληρης της Λωρίδας της Γάζας, καθιστώντας το πρόβλημα του τι πρέπει να γίνει με τα ερείπια ακόμη πιο οξύ.
«Ένας από τους τρόπους με τους οποίους προσπαθήσαμε να αντιμετωπίσουμε αυτό το πρόβλημα είναι η ανακύκλωση και η επαναχρησιμοποίηση των ερειπίων με διαφορετικούς τρόπους», επισημαίνει ο Σίλιερς.
Η διαχείριση των ερειπίων
Το UNDP έχει ξεκινήσει τη διαχείριση πέντε σημείων θραύσης ερειπίων σε όλη τη Γάζα, όπου τα συντρίμμια που συλλέγονται από δρόμους και κατεστραμμένες κρίσιμες υποδομές υποβάλλονται σε επεξεργασία για επαναχρησιμοποίηση. Τα ερείπια πρώτα ταξινομούνται για την απομάκρυνση μη τσιμεντένιων υλικών, όπως μεταλλικές και χαλύβδινες ράβδοι. Στη συνέχεια, το σκυρόδεμα θρυμματίζεται σε μικρότερα κομμάτια, τα οποία τελικά φτάνουν περίπου στο μέγεθος μιας μικρής πέτρας.
Το UNDP χρησιμοποιεί επτά θραυστήρες σε όλη τη Γάζα, οι οποίοι βρίσκονταν ήδη στην περιοχή πριν από τον πόλεμο.
Σε ένα από τα σημεία σύνθλιψης, έναν μεγάλο χώρο που προηγουμένως στέγαζε αποθήκες του ΟΗΕ, σωροί από μπάζα είναι στοιβαγμένοι στην αυλή. Τα φορτηγά που φτάνουν με μεγάλες ποσότητες μπαζών σταματούν σε μια γεφυροπλάστιγγα πριν ανατρέψουν το φορτίο τους στους σωρούς.
Ένα συνεχές βουητό ακούγεται μονίμως στην περιοχή, καθώς τα μηχανήματα σπάνε το σκυρόδεμα σε μικρότερα κομμάτια, και ο αέρας γεμίζει με σκόνη.
Η κατάσταση των μηχανημάτων αποτελεί μια μεγάλη πρόκληση για τους εργαζόμενους εκεί. Το μεγαλύτερο μέρος του εξοπλισμού έχει φθαρεί σοβαρά. Τα μηχανήματα συχνά παρουσιάζουν βλάβες κατά τη διάρκεια των εργασιών, είτε λόγω της οξείας έλλειψης ανταλλακτικών, είτε λόγω λαδιών του κινητήρα ή άλλων πόρων που απαιτούνται για τη συντήρηση και τη λειτουργία τους.
Με τους σημαντικούς περιορισμούς στην είσοδο οικοδομικών υλικών που βρίσκονται σε ισχύ, οι μηχανικοί επαναχρησιμοποιούν τα θρυμματισμένα ερείπια για διάφορους σκοπούς. Μεγάλο μέρος τους χρησιμοποιείται για την επισκευή δρόμων, ενώ άλλα τοποθετούνται σαν υπόστρωμα κάτω από σκηνές και καταφύγια, ώστε να ανυψώνονται πάνω από όμβρια ύδατα και λύματα.
Ο Νεχάλ Αμπού Χασάν, μέλος της ομάδας του WFP, σημειώνει ότι αυτά τα υλικά δεν μπορούν να συγκριθούν με τα φυσικά υλικά που χρησιμοποιούνται συνήθως για την κατασκευή δρόμων. Η ποιότητά τους είναι χαμηλότερη και η επεξεργασία τους πιο δύσκολη. «Αλλά δεν υπάρχει εναλλακτική λύση. Αυτές οι λύσεις μας έχουν επιβληθεί από την πραγματικότητα στην οποία ζούμε», λέει.
Περισσότεροι από 2,1 εκατομμύρια εκτοπισμένοι ζουν σε σκηνές και προσωρινά καταφύγια, καθώς οι άθλιες ανθρωπιστικές συνθήκες επιμένουν εδώ και σχεδόν τρία χρόνια. Τα ερείπια έχουν γίνει μέρος του περιβάλλοντος στο οποίο ζουν καθημερινά.
Η απομάκρυνση των ερειπίων έχει επίσης βοηθήσει στην αναζωογόνηση της τοπικής οικονομίας της Γάζας, δημιουργώντας χώρο για τους ανθρώπους να ξεκινήσουν νέες δραστηριότητες και να ανοίξουν ξανά καταστήματα και μικρές επιχειρήσεις.
«Ένα από τα πράγματα που έχουμε δει είναι ότι όταν καθαρίζουμε τα ερείπια μπροστά από τα κατεστραμμένα καταστήματα και επιχειρήσεις, πολλά από αυτά ανοίγουν ξανά μέσα σε περίπου 20 ημέρες», διαπιστώνει ο Σίλιερς.
Ζωές και αναμνήσεις κάτω από τα ερείπια
Οι προσπάθειες απομάκρυνσης των συντριμμιών και αποκατάστασης της πρόσβασης στις κατοικημένες περιοχές κρύβουν όμως και μια θλιβερή ιδιαιτερότητα. Κάθε μέτρο ερειπίων μπορεί να κρύβει πράγματα που δεν είναι ορατά με την πρώτη ματιά.
«Τα ερείπια σε πολλές περιοχές δεν αντιπροσωπεύουν απλώς συντρίμμια για τους ανθρώπους. Αντιπροσωπεύουν ολόκληρη τη ζωή και τις αναμνήσεις τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να υπάρχουν ακόμα πτώματα κάτω από τα ερείπια. Γι’ αυτό και η απομάκρυνσή τους είναι ένα πολύ ευαίσθητο ζήτημα για τις οικογένειες και τις κοινότητες», εξηγεί ο Αμπού Χασάν.
Η παρουσία ανθρώπινων λειψάνων που εξακολουθούν να βρίσκονται θαμμένα κάτω από τα ερείπια παραμένει ένα από τα πιο επείγοντα ανθρωπιστικά ζητήματα στη Γάζα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται το UNDP, μεταξύ 8.000 και 10.000 σορών ενδέχεται να είναι ακόμη θαμμένα ανάμεσα στα συντρίμμια.
Το UNDP συνεργάζεται με οργανισμούς, όπως η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού, για να εντοπίσει τοποθεσίες όπου ενδέχεται να είναι θαμμένα ανθρώπινα λείψανα και να τις ιεραρχήσει κατά προτεραιότητα κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων απομάκρυνσης και ανακύκλωσης των ερειπίων.
«Εφαρμόζουμε επίσης μια ιατροδικαστική διαδικασία για την ταυτοποίηση των λειψάνων. Προσπαθούμε να διασφαλίσουμε ότι θα τύχουν της σωστής διαχείρισης και ότι θα γίνουν σεβαστά τα θρησκευτικά δικαιώματα ταφής, παρέχοντας παράλληλα τα απαραίτητα έγγραφα και πιστοποιητικά στους συγγενείς των νεκρών. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για τις οικογένειες στη Γάζα», λέει ο Σίλιερς.
Τα πυρομαχικά που βρίσκονται σε ερείπια και δρόμους και δεν έχουν εκραγεί αποτελούν άλλη σοβαρή και επικίνδυνη πρόκληση για τις ομάδες απομάκρυνσης των συντριμμιών. Οι ομάδες του UNDP και του WFP συντονίζονται με τον οργανισμό απομάκρυνσης ναρκών του ΟΗΕ (UNMAS), το βρετανικό φιλανθρωπικό ίδρυμα Halo Trust και άλλες οργανώσεις πριν ξεκινήσουν τις εργασίες απομάκρυνσης, για τον εντοπισμό πυρομαχικών που δεν έχουν εκραγεί και την προστασία τόσο των εργαζομένων, όσο και των οικογενειών που επιστρέφουν στα σπίτια τους.
Δεδομένης της περιορισμένης δυνατότητας απομάκρυνσης εκρηκτικών από τη Γάζα, αυτοί οι οργανισμοί δεν μπορούν να αφοπλίσουν ή να απομακρύνουν όλα αυτά τα πυρομαχικά. Μπορούν όμως να εντοπίσουν επικίνδυνες περιοχές και να τις επισημάνουν.
Εκτός όμως από τον κίνδυνο από εκρηκτικά, τα μπάζα μπορεί να περιέχουν και άλλα επικίνδυνα υλικά, όπως ο αμίαντος, ο οποίος μπορεί να αποτελέσει σοβαρό κίνδυνο για την υγεία όταν εισπνέονται οι ίνες του.
Επίσης, τα μερικώς κατεστραμμένα κτίρια αποτελούν έναν ακόμη κίνδυνο. Ορισμένες οικογένειες επιστρέφουν στα σπίτια τους πιστεύοντας ότι είναι ασφαλή, όμως ξαφνικά οι κατασκευές καταρρέουν. Η αξιολόγηση της ασφάλειας των κατεστραμμένων κτιρίων πριν από την επιστροφή των κατοίκων αποτελεί επομένως σημαντικό μέρος της διαδικασίας αποκατάστασης.
«Η πρόοδος είναι αργή, προσπαθούμε να κάνουμε ό,τι μπορούμε παρά τους περιορισμούς στην εισαγωγή του εξοπλισμού και των υπηρεσιών που χρειαζόμαστε», καταλήγει ο Σίλιερς.
Πηγή: The Guardian
