Θεσσαλονίκη: Ανταλλαγή κειμηλίων και λειψάνων μεταξύ Ελλάδας – Βουλγαρίας παρουσία Μητσοτάκη – Ράντεφ

Στις 10:30 το πρωί του Σαββάτου, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, θα υπογραφούν τα πρωτόκολλα για την αμοιβαία παράδοση και παραλαβή ιστορικών κειμηλίων και ανθρωπολογικού υλικού μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας.  Στην τελετή θα παρευρεθούν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Βούλγαρος ομόλογός του Ρούμεν Ράντεφ. Η Ελλάδα παραδώσει τα οστά φερόμενα ως ανήκοντα στον τσάρο Σαμουήλ της Βουλγαρίας, (997-1014)» καθώς και το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό από τις συνολικά τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες. 

Σε αντάλλαγμα θα παραλάβει 48 κειμήλια που αφαιρέθηκαν το 1917 βίαια από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσης στη Δράμα, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης για να μεταφερθούν στη Βουλγαρία. 

Η κυβέρνηση και το Υπουργείο Πολιτισμού χαρακτηρίζουν αυτή τη συμφωνία “ιστορικής σημασίας” και πράγματι είναι …. Ο επιστημονικός και αρχαιολογικός κόσμος μιλάει για “συμφωνία ιστορικά αδιανόητη”. Και αυτό διότι, όπως γράφει ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων  είναι μεν σημαντική η επιστροφή 48 κειμηλίων, αλλά  την ίδια στιγμή η κυβέρνηση αντί να μιλάει για “αρπαγή” που συντελέστηκε τότε, στρογγυλεύει τα πράγματα και μιλάει για “μεταφορά” και ταυτόχρονα αποκρύπτει τα χιλιάδες κειμήλια και χειρόγραφα που αφαιρέθηκαν τότε βίαια και που στο παρελθόν υπήρξαν αντικείμενο διεκδίκησης από την ελληνική πλευρά. 

Συγκεκριμένα το Δελτίο Τύπου αναφέρει «είχαν μεταφερθεί στη Σόφια, το 1917, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και τα οποία εκτίθεντο ή φυλάσσονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας». Οσο για τα χιλιάδες ιστορικά και αρχαιολογικά τεκμήρια που παραμένουν στη Βουλγαρία το Δελτίο Τύπου αρκείται στο εξής: «οι δύο πλευρές συμφώνησαν τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων για την ταυτοποίηση και ένταξη σε επακόλουθη συμφωνία, ιστορικών αντικειμένων αμοιβαίου ενδιαφέροντος που δεν υπάχθηκαν στην παρούσα».

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων αναφέρει συγκεκριμένα: “τα αντικείμενα αποτελούν ένα ελάχιστο μέρος από το σύνολο των χιλιάδων αντικειμένων που αφαιρέθηκαν βίαια από τις προαναφερθείσες Μονές, αλλά και από τις Μονές Καλαμούς και Αρχαγγέλου της Ξάνθης και από άλλα μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους κατά τη διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, μεταξύ των οποίων χιλιάδες ανεκτίμητης αξίας χειρόγραφα. Σύμφωνα με τη Συνθήκη του Νεϊγύ (1919) η Βουλγαρία ήταν υποχρεωμένη να επιστρέψει στην Ελλάδα τα κειμήλια που είχαν αφαιρεθεί από τις λεηλατημένες μονές. Η βουλγαρική πλευρά για περισσότερα από 100 χρόνια δεν συμμορφώθηκε με τα οριζόμενα στη Συνθήκη και τα διαρπαγέντα αντικείμενα δεν επιστράφηκαν ποτέ.

Το Υπουργείο Πολιτισμού πανηγυρίζει για τη συμφωνία που πέτυχε και μέσα από μια διαδικασία μυστικής διπλωματίας κατάφερε να ανταλλάξει αρχαιολογικά ανασκαφικά ευρήματα με αυτά που θα έπρεπε η Ελληνική Κυβέρνηση να απαιτεί αυτοδίκαια σύμφωνα με τις διεθνείς συνθήκες”.

Επίσης, οι αρχαιολόγοι μιλάνε για ξεκάθαρη εργαλειοποίηση των αρχαιολογικών ευρημάτων από τις δύο πλευρές: “Η Ελληνική Κυβέρνηση επιδίδεται σε μυστική διπλωματία και αντιμετωπίζει την πολιτιστική κληρονομιά, το πολιτιστικό και ιστορικό κεφάλαιο της χώρας ως ανταλλάξιμο προϊόν στα πολιτικά και οικονομικά χρηματιστήρια σε βάρος της ελληνικής κοινωνίας και της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς”.  

Τονίζει  πως: “Παρά τις διαφορετικές απόψεις και τις αμφιβολίες που έχουν διατυπωθεί από την επιστημονική έρευνα τα λείψανα που ανευρέθηκαν στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου ταυτίζονται με βεβαιότητα από το ΥΠ.ΠΟ. «ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ της Βουλγαρίας, (997-1014)». Φαίνεται επίσης πως «δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία για την πολιτιστική κληρονομιά της Χώρας», γι’ αυτό και επιτρέπεται η ανταλλαγή τους «με ίσης σημασίας πολιτιστικά αγαθά που ανήκουν σε άλλα κράτη» (παρ. 2 του άρθρου 25 του Ν. 4858/2021), όπως θεωρούνται τα 48 κλεμμένα εκκλησιαστικά λειτουργικά σκεύη. Είναι μάλλον απίθανο η βουλγαρική πλευρά να θεωρεί ίσης σημασίας αυτά τα 48 αντικείμενα με τα «οστά του Σαμουήλ» που καταλαμβάνουν μια πολύ σημαντική θέση στο εθνικό τους αφήγημα.”

Επίσης ο ΣΕΑ θέτει τα ακόλουθα ερωτήματα: 

– Ποιο είναι το ακριβές περιεχόμενο του Μνημονίου; Γιατί δεν έχει γνωστοποιηθεί στη Βουλή και την Αρχαιολογική Υπηρεσία;

-Υπάρχει γνωμοδότηση του ΚΑΣ και απόφαση για την μεταφορά ανθρωπολογικού υλικού από ανασκαφή, όπως ορίζεται από τον αρχαιολογικό νόμο (παρ. 2 του άρθρου 25 του Ν. 4858/2021);

-Υπάρχει απόφαση του ΔΣ του ΝΠΔΔ-Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, το οποίο παρέλαβε το ανθρωπολογικό υλικό μετά την ισχύ του Ν. 5021/2023 και την απαράδεκτη αποκοπή του μουσείου από την Αρχαιολογική Υπηρεσία;

Τα 48 κειμήλια θα εκτεθούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη έως τις 5 Νοεμβρίου 2026.