Την άθλια κατάσταση στην οποία έχουν περιέλθει τα νοικοκυριά στην Ελλάδα σκιαγραφούν τα τελευταία στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) για τον Μάιο του 2025.
Συγκεκριμένα στο λιανικό εμπόριο ο κύκλος εργασιών μειώθηκε κατά 4,4% και ο όγκος των πωλήσεων κατά 5,6% σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους. Η πτώση αυτή δεν είναι οριζόντια, αλλά αγγίζει καίριους τομείς της οικονομίας των νοικοκυριών: η Ένδυση-Υπόδηση είδε τις πωλήσεις της να πέφτουν κατά 12,8%, τα Τρόφιμα-Ποτά-Καπνό κατά 10,3%, τα Πολυκαταστήματα κατά 9,4% και τα Καύσιμα και λιπαντικά αυτοκινήτων κατά 9%. επίδοση αυτή σηματοδοτεί μια περαιτέρω συρρίκνωση σε σχέση και με τον Απρίλιο του 2025, με τον εποχικά διορθωμένο γενικό δείκτη όγκου να σημειώνει μείωση 2%.
Τα νοικοκυριά υπόκεινται σε ένα τρίπτυχο πιέσεων, που έχει ως αποτέλεσμα να μειώνονται οι αγορές λιανικής: (1) η αυξανόμενη ακρίβεια που μειώνει τον πραγματικό μισθό, (2) η εκτόξευση της στέγης, των παγίων δαπανών και των λογαριασμών, και (3) η συνεχιζόμενη επιβάρυνση από το ιδιωτικό χρέος.
Πρώτον, η ακρίβεια συνεχίζει να ροκανίζει την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Παρόλο που ο πληθωρισμός μπορεί να επιβραδύνεται σε ορισμένους δείκτες, οι τιμές σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, με αποτέλεσμα οι πραγματικοί μισθοί να υφίστανται σταθερή διάβρωση. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμα και αν ονομαστικά οι μισθοί παραμένουν οι ίδιοι ή αυξάνονται οριακά, η δυνατότητα αγοράς προϊόντων και υπηρεσιών μειώνεται δραματικά. Οι καταναλωτές αναγκάζονται να δαπανούν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για τα απολύτως απαραίτητα, περιορίζοντας τις δαπάνες για είδη ένδυσης, υπόδησης ή ψυχαγωγίας.
Δεύτερον, οι αυξημένοι λογαριασμοί και πάγιες δαπάνες αποτελούν πλέον ένα δυσβάσταχτο βάρος για τα νοικοκυριά. Η ενέργεια παραμένει ακριβή, με τους παρόχους ρεύματος να ανακοινώνουν αυξήσεις στα τιμολόγια για τον Ιούλιο του 2025 που κυμαίνονται από 4,5% έως 13% σε σχέση με τον Ιούνιο. Επιπλέον, το κόστος στέγασης έχει εκτοξευθεί. Στοιχεία του 2024 έδειξαν αύξηση 23% στα ανείσπρακτα ενοίκια, γεγονός που υποδηλώνει την αδυναμία πολλών νοικοκυριών να καλύψουν τις υποχρεώσεις τους, λόγω των συνεχώς αυξανόμενων ζητούμενων τιμών. Το σύνολο αυτών των παγίων εξόδων (ρεύμα, νερό, τηλέφωνο, κοινόχρηστα, ενοίκιο/δόση δανείου) δεσμεύει ένα ολοένα και μεγαλύτερο κομμάτι του διαθέσιμου εισοδήματος.
Τρίτον, η αύξηση του ιδιωτικού χρέους εντείνει την πίεση στα νοικοκυριά. Αν και το ιδιωτικό χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ φαίνεται να έχει μειωθεί συνολικά τα τελευταία χρόνια (από 110% το 2019 σε 93,3% το 2023), το χρέος των νοικοκυριών ανήλθε στο 40,9% του ΑΕΠ το 2023. Παράλληλα, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια («κόκκινα δάνεια») αν και μειώθηκαν σημαντικά για τις τράπεζες (αλλά όχι για τα νοικοκυριά, αφού τα περισσότερα πέρασαν στα… κοράκια των funds), εντούτοις στο πρώτο τρίμηνο του 2025 αυξήθηκαν στα 78,2 δισ. ευρώ (σύμφωνα με στοιχεία της ΤτΕ). Αυτό υποδηλώνει ότι ένα σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού εξακολουθεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες στην εξυπηρέτηση των οφειλών του. Οι δόσεις δανείων και οι οφειλές προς το δημόσιο ή άλλους φορείς απορροφούν σημαντικά ποσά, αναγκάζοντας τους καταναλωτές σε περαιτέρω περικοπές των αγορών τους.
Συνολικά, η πτώση του τζίρου στο λιανικό εμπόριο δεν είναι ένα μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά η συνέπεια μιας σύνθετης οικονομικής πραγματικότητας, που καταληστεύει τα νοικοκυριά και οδηγεί σε αναδιανομή εισοδήματος προς τα πάνω.
