H έκταση που πήρε το θέμα με την απαγόρευση από τον γιό και κληρονόμο του Μάνου Χατζιδάκι να τραγουδήσει ο Μανώλης Μητσιάς το τραγούδι “Ο Γιάννης ο φονιάς” των Χατζιδάκι – Γκάτσου, σωστά έκανε τον αγαπημένο μου Σταμάτη Κραουνάκη να σχολιάσει σαρκαστικά το συλλογικό μας “φτήνεμα”, λέγοντας ότι ολοφυρόμαστε κατά της απαγόρευσης λες και ότι μόλις σηκωνόμαστε το πρωί το πρώτο πράγμα που κάνουμε είναι να βάζουμε να ακούσουμε τον “Γιάννη τον φονιά” κι αμέσως μετά το ρίχνουμε στην Κάλλας…
Ομως, ούτε στην Ακρόπολη σηκωνόμαστε να πάμε κάθε πρωί (και δεν ξέρω και πόσοι νεοέλληνες έχουν πάει έστω και μια φορά). Αλλά όταν θα αποφασίσουμε να πάμε, ε, δεν θα ζητήσουμε και την άδεια κανενός για να πάμε! Πάμε – δεν πάμε!
Αυτό σημαίνει ότι καταργείται το κληρονομικό δικαίωμα και ό,τι νόμιμο απορρέει από αυτό, όσον αφορά την διαχείριση της δημιουργίας του Μάνου Χατζιδάκι; Οχι φυσικά!
Αλλά και κανένα κληρονομικό δίκαιο δεν θα ανατρέψει την σχέση ανάμεσα στο νόμιμο και το ηθικό.
Κανένα κληρονομικό δίκαιο δεν διαγράφει την δυνατότητα να αξιολογείς πότε η νόμιμη διαχείριση του έργου γίνεται μηχανισμός καταχρηστικής ιδιοποίησης του έργου και πότε όχι, πότε συμβαδίζει με την βούληση του δημιουργού και πότε αυθαιρετεί (παρ)ερμηνευοντάς την, ειδικά όταν ο δημιουργός δεν δύναται και να… αντιδράσει.
Κανένα κληρονομικό δίκαιο δεν στερεί το δικαίωμα σε αυτούς (ειδικά σε αυτούς) που πήγαν να ακούσουν μια συναυλία του Μητσιά, συναυλία αφιερωμένη, μάλιστα, στον Γκάτσο (και μάλιστα υπό την καθοδήγηση της Αγνής Δημητρούκα, κληρονόμου του Γκάτσου) να θεωρούν τον “Γιάννη τον φονιά” και όλα τα τραγούδια που έγραψαν οι Χατζιδάκις – Γκάτσος, “δικά” τους. Δηλαδή, όλων μας.
Κανείς δεν μπορεί να απαγορεύσει την μνήμη να θυμάται ότι αυτό το τραγούδι που απαγορεύτηκε στον Μητσιά (απαγορεύτηκε στον Μητσιά!) να το τραγουδήσει, γράφτηκε πριν από ακριβώς 50 χρόνια για τον Μητσιά!
Κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει τον ίδιο τον Μάνο Χατζιδάκι που έλεγε για τον επιστήθιο φίλο και συνεργάτη του: “Ο Γκάτσος είναι ο λόγος στα τραγούδια μου και ο λόγος που γράφω τραγούδια”.
Η ιστορία έχει ως εξής: Δυο υπέροχοι καλλιτέχνες θα συμμετείχαν σε μια παγκόσμια περιοδεία, με έργα των Μ.Θεοδωράκη και Μ.Χατζιδάκι, που στα 100 χρόνια από τη γέννηση των δύο κορυφαίων μορφών της ιστορίας της ελληνικής μουσικής, θα ταξιδευε την Ελλάδα σε όλο τον κόσμο, από το Theatre Royal Drury Lane στο Λονδίνο, το Carnegie Hall στη Νέα Υόρκη, την Όπερα του Σίδνεϊ, το Roy Thomson Hall στο Τορόντο μέχρι το Strathmore Concert Hall στην Ουάσινγκτον.
Σε μια εποχή αφόρητης σήψης και κατακλυσμιαίας αισθητικής κατάρρευσης, με την κυρίαρχη πολιτισμική κουλτούρα των σκουπιδιών να επελαύνει καταστροφικά, είναι πρόδηλο πως μια τέτοια πρωτοβουλία συνιστούσε πράξη ανάτασης.
Το “ταξίδεμα” στους ωκεανούς του Μίκη των λαϊκών αγώνων, της ελπίδας και της αλληλεγγύης, της συντροφικότητας και της θυσίας, του έρωτα και της επανάστασης,
το “ταξίδεμα” στους ωκεανούς του Μάνου Χατζιδάκη, του Μεγάλου Ερωτικού, της δωρικής και ανεπιτήδευτης ευαισθησίας, της αυθεντικής λαϊκότητας, της ασυμβίβαστης “στράτευσης” στην ευγένεια και την αισθητική, της πρωτοπορίας στη τέχνη, είναι πράξη και πρόταση ΑΝΑΤΑΣΗΣ.
Ομως… Ομως, και τότε, ο κ.Γιώργος Χατζικάκις, γιος, κληρονόμος και διαχειριστής του έργου του Μ. Χατζιδάκι, είχε άλλη άποψη για τα ποιοτικά χαρακτηριστικά αυτής της σύμπραξης και κάνοντας χρήση των δικαιωμάτων που του δίνει η διαχείριση του έργου του σπουδαίου συνθέτη, έκρινε ότι έπρεπε να κινηθεί νομικά κατά της διοργάνωσης επειδή “δεν ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές του Μάνου Χατζιδάκι”…
Η σύμπραξη, λοιπόν, του Πάνου Λιαρόπουλου, του και καθηγητή σύνθεσης στο Berklee College of Music και καθηγητή Πιάνου στο μουσικό τμήμα του University of Massachusetts Boston, με τους δυο καλλιτέχνες, την Μποφίλιου και τον Χαρούλη, “δεν ανταποκρίνετο – κατά τον κ.Γιώργο Χατζιδάκι – στις προδιαγραφές του Μάνου Χατζιδάκι”…
Το αποτέλεσμα ήταν να ακυρωθεί το εγχείρημα – ανεξάρτητα από την θέληση και χωρίς καμία εμπλοκή των καλλιτεχνών – μετά την διάσταση μεταξύ των φορέων που εμπλέκονταν στην υπόθεση.
Είχαμε διατυπώσει, τότε, δυο παρατηρήσεις, τις οποίες θα επαναδιατυπώσουμε και σήμερα:
Πρώτη: Μια τέτοια πράξη – πρόταση ΑΝΑΤΑΣΗΣ θα έπρεπε, κατά την γνώμη μας, να στηρίζεται, να ενισχύεται και να προωθείται και όχι να υπονομεύεται και να πολεμιέται. Πολύ περισσότερο που αποτελεί “κοινό μυστικό” ότι ο Μάνος Χατζιδάκις ερμηνεύεται μάλλον σπάνια στην Ελλάδα, ακόμα και από τις κρατικές ορχήστρες. Πολύ περισσότερο που σήμερα και λόγω ακριβώς των συνθηκών σήψης που προαναφέρθηκαν, τα υψηλά αισθητικά και ποιοτικά Χατζιδακικά προτάγματα με ένα τρόπο “προστατεύονται”: δια της (δια)παιδαγωγικής τους διάχυσης και λειτουργίας μέσα στο λαό, χωρίς να περιχαρακώνονται σε απροσπέλαστα αρχεία και στα “κληρονομικά δικαιώματα” που εκδηλώνονται με όρους ελιτισμού. Αλλά ακόμα κι αν ο Χατζιδάκις και το έργο του δεν χρειάζεται “προστασία” – και δεν χρειάζεται – την προστασία του Χατζιδάκι την χρειάζεται ο λαός, και όλοι οι λαοί.
Δεύτερη: Οταν η εταιρεία COSMOTE πουλάει τα προϊόντα της με διαφημίσεις που έχουν ως ηχητικό “τελάλη” της πραμάτειας της το “χάρτινο το φεγγαράκι”, τότε – κατά τον κ.Γιώργο Χατζιδάκι – αυτό “ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές του Μάνου Χατζιδάκι”; Οταν η εταιρεία ΚΑΤΣΕΛΗΣ πουλάει τα προιόντα της με διαφημίσεις που έχουν ως ηχητικό “τελάλη” της πραμάτειας της το “έχω ένα μυστικό”, τότε – κατά τον κ.Γιώργο Χατζιδάκι – αυτό “ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές του Μάνου Χατζιδάκι”;… Οταν η εταιρεία AEGEAN πουλάει τα προιόντα της με διαφημίσεις που έχουν ως ηχητικό “τελάλη” της πραμάτειας της το “βαλς των χαμένων ονείρων”, τότε – κατά τον κ.Γιώργο Χατζιδάκι – αυτό “ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές του Μάνου Χατζιδάκι”; Η’ μήπως αυτά συμβαίνουν χωρίς γνώση και την άδεια του κ.Γιώργου Χατζιδάκι;
Τότε είχαμε κάνει και μια τρίτη παρατήρηση. Αυτήν: “Κρίμα…”.
Σήμερα, μετά και την νέα απαγόρευση, συμπληρώνουμε: Κρίμα στο τετράγωνο…
Δεν ξέρουμε πως θα εξελιχτεί αυτή η υπόθεση, εντούτοις στο άκουσμα της απαγόρευσης του τραγουδιού, οι θεατές της συναυλίας έδωσαν την “λύση”: Αρχισαν να τραγουδούν εκείνοι τον “Γιάννη τον φονιά”! Κι έτσι αχρηστεύτηκε, “απαγορεύτηκε” κάθε απαγόρευση.
Βλέπετε, ο λαός – όπως είπε και ο Μητσιάς – εδωσε την λύση. Εχει αυτή την δυνατότητα ο λαός. Να δίνει την λύση. Οταν το αποφασίζει.
