Η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσιάζεται όλο ως το απαραίτητο εκείνο εργαλείο που θα ενισχύσει την οικονομική ανάπτυξη και θα αντιμετωπίσει την παρατεταμένη κρίση της ευρωζώνης, κάτι που οδηγεί στη διαμόρφωση μιας νέας πολεμικής οικονομίας. Ενδεικτική σε αυτήν την κατεύθυνση είναι τελευταία έκθεση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM), με τίτλο «Euro Area Stability Watch 2026» η οποία εξετάζει τις οικονομικές επιπτώσεις της νέας εξοπλιστικής κούρσας στην ευρωζώνη.
Η έκθεση -όπως ήταν αναμενόμενο- δεν αμφισβητεί σε κανένα σημείο τον εξοπλιστικό προσανατολισμό της ΕΕ. Αντίθετα, επιχειρεί να αποδείξει ότι η στρατιωτική βιομηχανία μπορεί να αποτελέσει μοχλό παραγωγικότητας, καινοτομίας και ανάπτυξης, εντάσσοντας ουσιαστικά την πολεμική οικονομία στον πυρήνα της ευρωπαϊκής οικονομικής στρατηγικής.
Σημειώνεται ότι στην ίδια έκθεση ο ESM διαπιστώνει ότι η ευρωζώνη «εξαντλεί» τα περιθώρια ανθεκτικότητάς της, ενώ προβλέπει ότι στο δυσμενές σενάριο θα υπάρξει ύφεση, εκτίναξη του χρέους και πληθωρισμός τουλάχιστον στο 5%. Αλλά, ευτυχώς για τους ευρωπαϊκούς λαούς, ο ESM έχει τη λύση: δώστε λεφτά για πυραύλους, όπλα και πολέμους, για να μην ζήσουμε… οικονομική ύφεση!
Οι εξοπλισμοί ως μοχλός ανάπτυξης
Η ανάλυση του ESM ξεκινά από την παραδοχή ότι οι χώρες της ευρωζώνης καλούνται να αυξήσουν τις στρατιωτικές τους δαπάνες προς τον νέο στόχο του ΝΑΤΟ, ο οποίος ανέρχεται στο 3,5% του ΑΕΠ. Για τις οικονομίες της ευρωζώνης αυτό μεταφράζεται σε περίπου 45 δισ. ευρώ επιπλέον δαπάνες κάθε χρόνο έως το 2035.
Το ερώτημα που θέτει η έκθεση δεν είναι αν πρέπει να πραγματοποιηθούν αυτές οι δαπάνες, αλλά πώς μπορούν να αποδώσουν μεγαλύτερα οικονομικά οφέλη.
Σύμφωνα με τον ESM, το πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι μόνο ότι δαπανά λιγότερα από άλλες μεγάλες δυνάμεις, αλλά κυρίως ότι κατανέμει διαφορετικά τους πόρους της. Σήμερα περισσότερο από το 40% των αμυντικών προϋπολογισμών κατευθύνεται σε μισθούς προσωπικού, περίπου το ένα τρίτο σε αγαθά και υπηρεσίες, ενώ μόλις το 20% αφορά επενδύσεις. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι μόλις το 3% των συνολικών στρατιωτικών δαπανών κατευθύνεται στην έρευνα και ανάπτυξη, έναντι περίπου 12% στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σύμφωνα με τον ESM, αυτή η χρόνια υποεπένδυση στην καινοτομία διατηρεί την εξάρτηση της Ευρώπης από μη ευρωπαϊκούς προμηθευτές σε κρίσιμες τεχνολογίες και περιορίζει τα οφέλη που θα μπορούσαν να διαχυθούν στην υπόλοιπη οικονομία.
Η πρόταση είναι σαφής: περισσότερες επενδύσεις στην στρατιωτική τεχνολογία και στη παραγωγή. Σαν να λέει: αντί για μισθούς (στους στρατιωτικούς), φτιάξτε όπλα!
Η αμυντική βιομηχανία στο επίκεντρο της «παραγωγικής ανασυγκρότησης»
Η έκθεση εξετάζει περισσότερες από 1.300 αμυντικές επιχειρήσεις στις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της ευρωζώνης και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για έναν από τους πλέον παραγωγικούς τομείς της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Οι επιχειρήσεις του κλάδου εμφανίζουν περίπου 40% υψηλότερη συνολική παραγωγικότητα, 35% μεγαλύτερη επενδυτική ένταση, υψηλότερη κεφαλαιακή ένταση και υψηλότερους μισθούς από αντίστοιχες επιχειρήσεις της πολιτικής οικονομίας.
Παρότι ο αμυντικός τομέας αντιπροσωπεύει μόλις το 1,9% του συνολικού κύκλου εργασιών της οικονομίας, ο ESM θεωρεί ότι η σημασία του υπερβαίνει κατά πολύ το μέγεθός του, ακριβώς λόγω της τεχνολογικής του έντασης.
Η «διάχυση» της πολεμικής οικονομίας
Το σημαντικότερο εύρημα της έκθεσης αφορά τις λεγόμενες παραγωγικές διαχύσεις.
Περίπου το 85% των ενδιάμεσων εισροών που χρησιμοποιεί η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία προέρχεται από επιχειρήσεις της ίδιας της ευρωζώνης. Αυτό σημαίνει ότι κάθε νέα εξοπλιστική παραγγελία ενεργοποιεί ένα εκτεταμένο δίκτυο προμηθευτών, οι οποίοι επενδύουν σε μηχανολογικό εξοπλισμό, νέες τεχνολογίες και έρευνα.
Η μελέτη υπολογίζει ότι αύξηση κατά 10% της έντασης των αμυντικών επενδύσεων οδηγεί σε αύξηση περίπου 0,08% της συνολικής παραγωγικότητας των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στην αλυσίδα παραγωγής.
Με βάση αυτά τα στοιχεία, ο ESM υποστηρίζει ότι οι στρατιωτικές δαπάνες μπορούν σε σημαντικό βαθμό να «χρηματοδοτήσουν τον εαυτό τους». Στο βασικό του σενάριο, χωρίς τις παραγωγικές διαχύσεις, το κράτος ανακτά περίπου 25 λεπτά για κάθε επιπλέον ευρώ στρατιωτικής δαπάνης μέσω υψηλότερης ανάπτυξης και φορολογικών εσόδων. Όταν όμως ληφθούν υπόψη οι επιδράσεις στην παραγωγικότητα, η ανάκτηση αυξάνεται στα 53 λεπτά ανά ευρώ, μειώνοντας αισθητά το καθαρό δημοσιονομικό κόστος.
Η νέα λογική της ευρωπαϊκής οικονομίας
Ο ίδιος ο ESM αναγνωρίζει ότι η αύξηση του δημόσιου χρέους παραμένει σοβαρός κίνδυνος και προειδοποιεί ότι οι εξοπλισμοί πρέπει να συνοδεύονται από δημοσιονομική πειθαρχία και ανακατανομή δαπανών. Άρα, και θα φτιάχνουμε όπλα και θα μειώνεται το βιοτικό επίπεδο των λαών (σ.σ.: αλήθεια, υπάρχει να υπάρχει πιο καταστροφική «συνταγή» από αυτήν;).
Ωστόσο, η πολιτική σημασία της έκθεσης βρίσκεται αλλού.
Οι στρατιωτικές δαπάνες αντιμετωπίζονται πλέον αποκλειστικά ως εργαλείο οικονομικής πολιτικής. Η αμυντική βιομηχανία παρουσιάζεται ως μοχλός καινοτομίας, παραγωγικότητας, επενδύσεων και ανάπτυξης, ενώ οι εξοπλισμοί αποκτούν χαρακτηριστικά βιομηχανικής στρατηγικής.
Με αυτόν τον τρόπο, η στρατιωτικοποίηση της οικονομίας εμφανίζεται ως βασικός πυλώνας του νέου ευρωπαϊκού αναπτυξιακού μοντέλου. Η πολεμική βιομηχανία γίνεται η κινητήρια «δύναμη» της οικονομικής «ανάπτυξης»: και όταν ιστορικά έχει συμβεί αυτό (βλ.: Γερμανία από το 1933 και μετά) τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν καθόλου, μα καθόλου, καλά…
