Υπάρχουν παιδιά που μεγαλώνουν μαθαίνοντας να ονειρεύονται. Υπάρχουν όμως και παιδιά που από πολύ νωρίς μαθαίνουν απλώς να αντέχουν.
Να αντέχουν την ανασφάλεια, την πίεση, τον φόβο της αποτυχίας. Ένα σχολείο που συχνά μετρά επιδόσεις αντί να καλλιεργεί προσωπικότητες. Μια καθημερινότητα χωρίς ουσιαστικό ελεύθερο χρόνο. Μια ψυχαγωγία που πρέπει να αγοραστεί. Έναν κόσμο που μετατρέπει ακόμη και την ανάγκη για επικοινωνία, συντροφικότητα και ανακούφιση σε εμπόρευμα.
Μεγαλώνουν σε μια κοινωνία που τους μιλά αδιάκοπα για «ατομικές επιλογές», ενώ οι πραγματικές δυνατότητες της ζωής τους καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από το εισόδημα της οικογένειας, τη γειτονιά στην οποία ζουν, το σχολείο στο οποίο φοιτούν, την πρόσβασή τους στην υγεία, στον αθλητισμό, στον πολιτισμό και στην ψυχική στήριξη.
Κάπου εκεί μπορεί να εμφανιστεί η εξάρτηση.
Όχι ως κεραυνός εν αιθρία. Όχι ως απόδειξη ενός «αδύναμου χαρακτήρα». Όχι ως μια απλή λανθασμένη επιλογή ενός ανθρώπου που υποτίθεται ότι στεκόταν ελεύθερος μπροστά σε όλες τις δυνατότητες.
Η εξάρτηση μπορεί να γίνει η ψεύτικη διέξοδος από μια ζωή στην οποία οι πραγματικές διέξοδοι λιγοστεύουν.
Η 26η Ιουνίου, Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών, δεν μπορεί επομένως να περιορίζεται σε μια ημέρα ανησυχίας, σε ορισμένες ομιλίες και σε γενικές εκκλήσεις προς τους νέους να «προσέχουν». Δεν γίνεται για μία ημέρα να καταδικάζουμε τη χρήση και τις υπόλοιπες να αφήνουμε ανέγγιχτες τις συνθήκες που καλλιεργούν τη ματαίωση, τη μοναξιά, την αποξένωση και την ανάγκη φυγής.
Η εξάρτηση δεν γεννιέται στο κενό
Η χρήση ουσιών έχει ασφαλώς τη δική της προσωπική διαδρομή για κάθε άνθρωπο. Δεν υπάρχει μια απλή, μηχανική σχέση ανάμεσα στη φτώχεια, στην κοινωνική πίεση και στην εξάρτηση. Δεν οδηγείται κάθε άνθρωπος που αντιμετωπίζει δυσκολίες στη χρήση.
Κανένα κοινωνικό φαινόμενο τέτοιας έκτασης, όμως, δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο με όρους ατομικής ψυχολογίας.
Η εξάρτηση αναπτύσσεται μέσα σε συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες. Σε μια πραγματικότητα όπου ο άνθρωπος αξιολογείται ανάλογα με το πόσο αποδοτικός, ανταγωνιστικός και χρήσιμος είναι. Όπου η αποτυχία παρουσιάζεται ως προσωπικό ελάττωμα, ακόμη και όταν οι όροι είναι εξαρχής άνισοι. Όπου ο νέος καλείται διαρκώς να προσαρμόζεται σε έναν κόσμο τον οποίο δεν αισθάνεται ότι μπορεί να επηρεάσει.
Η ίδια κοινωνία που γεννά εξάντληση, φόβο και ανασφάλεια προσφέρει στη συνέχεια κάθε είδους εμπορεύσιμη φυγή: ουσίες, αλκοόλ, τζόγο, αδιάκοπη ψηφιακή κατανάλωση. Ακόμη και η ανάγκη του ανθρώπου να ξεχάσει, να ηρεμήσει ή να αποδράσει μετατρέπεται σε πεδίο κερδοφορίας.
Αυτό δεν καταργεί την προσωπική ευθύνη. Σημαίνει, όμως, ότι η προσωπική ευθύνη δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για να μένει αθέατη η κοινωνική.
Η πρόληψη δεν είναι μάθημα προσαρμογής
Πρόληψη δεν σημαίνει να μάθουμε τον νέο να αντέχει αδιαμαρτύρητα μια πραγματικότητα που τον πιέζει. Ούτε να του επαναλαμβάνουμε ότι πρέπει να κάνει «σωστές επιλογές», αποσιωπώντας τους όρους μέσα στους οποίους διαμορφώνονται αυτές οι επιλογές.
Πραγματική πρόληψη σημαίνει να ενισχύεται η δυνατότητα του νέου ανθρώπου να κατανοεί τον κόσμο, να διαμορφώνει σταθερές ανθρώπινες σχέσεις, να εμπιστεύεται τις δυνάμεις του και να δρα συλλογικά. Να μη βιώνει το πρόβλημά του ως ατομική ντροπή και τη λύση ως μοναχική υπόθεση.
Σημαίνει σχολείο που μορφώνει αντί να εξοντώνει. Δημόσιες και δωρεάν υπηρεσίες υγείας και ψυχικής υγείας. Αθλητισμό, πολιτισμό και δημιουργική δραστηριότητα προσβάσιμα σε κάθε παιδί, όχι μόνο σε όσους μπορούν να πληρώσουν. Σταθερή εργασία, ανθρώπινο ωράριο και πραγματικό ελεύθερο χρόνο για τους γονείς. Γειτονιές και κοινωνικούς χώρους όπου οι άνθρωποι μπορούν να συναντιούνται, να δημιουργούν και να οργανώνουν συλλογικά τη ζωή τους.
Πρόληψη σημαίνει, τελικά, να μη μαθαίνει ο άνθρωπος να παραιτείται.
Σε αυτή την προσπάθεια τα Κέντρα Πρόληψης έχουν αναντικατάστατο ρόλο. Χρειάζονται σταθερή και επαρκή κρατική χρηματοδότηση, μόνιμο επιστημονικό προσωπικό, ενιαίο θεσμικό πλαίσιο και ουσιαστική παρουσία στα σχολεία, στις οικογένειες, στους χώρους εργασίας και στην κοινότητα. Δεν μπορούν να λειτουργούν με αβεβαιότητα, αποσπασματικά προγράμματα ή με τη διαρκή μετακύλιση των ευθυνών ανάμεσα στο κράτος και την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Η πρόληψη αποτελεί κοινωνικό δικαίωμα και δημόσια ευθύνη.
Καμία εξάρτηση δεν είναι ελευθερία
Τα τελευταία χρόνια ενισχύεται η αντίληψη ότι η χρήση ορισμένων ουσιών αποτελεί απλώς προσωπική επιλογή, ακόμη και ένα συνηθισμένο στοιχείο του σύγχρονου τρόπου ζωής.
Η ελευθερία, όμως, δεν μπορεί να ταυτίζεται με τη δυνατότητα επιλογής του μέσου με το οποίο κάποιος θα απομακρυνθεί από την πραγματικότητα. Ούτε μπορεί να θεωρείται προοδευτική μια αντίληψη που συμφιλιώνει τον νέο άνθρωπο με την ανάγκη μιας ουσίας για να διασκεδάσει, να επικοινωνήσει, να χαλαρώσει ή να αντέξει.
Δεν υπάρχουν «μαλακές» συνέπειες όταν ένας νέος μαθαίνει να συνδέει τη χαρά, τη συντροφικότητα ή την ανακούφιση με μια ουσία.
Η ελευθερία δεν βρίσκεται στην επιλογή της εξάρτησης. Βρίσκεται στη δυνατότητα μιας ζωής που δεν χρειάζεται εξαρτήσεις.
Το Παράρτημα Ρεθύμνου του ΕΣΥΝ
Με αυτή την αντίληψη συγκροτήθηκε το Παράρτημα Ρεθύμνου του Εθνικού Συμβουλίου κατά των Ναρκωτικών.
Δεν δημιουργήθηκε για να προστεθεί ακόμη μία επωνυμία στον κατάλογο των τοπικών φορέων. Επιδιώκει να αποτελέσει χώρο συνάντησης, ενημέρωσης, προβληματισμού, διεκδίκησης και δράσης. Να συμβάλει ώστε το ζήτημα των εξαρτήσεων να πάψει να αντιμετωπίζεται ως μια ιδιωτική τραγωδία που αφορά μόνο τον χρήστη και την οικογένειά του.
Θέλουμε να ανοίξουμε τη συζήτηση στα σχολεία, στις γειτονιές, στους χώρους εργασίας, στους αθλητικούς και πολιτιστικούς συλλόγους. Να απευθυνθούμε στους νέους όχι ως παθητικούς αποδέκτες συμβουλών, αλλά ως ανθρώπους με φωνή, κρίση και δυνατότητα συμμετοχής.
Να σταθούμε δίπλα στους γονείς και στους εκπαιδευτικούς χωρίς ηθικολογία και ενοχοποίηση. Να συνεργαστούμε με το Κέντρο Πρόληψης Ρεθύμνου, με επιστημονικούς και κοινωνικούς φορείς, σωματεία και συλλόγους. Να ενώσουμε τη γνώση των ειδικών με την εμπειρία της οικογένειας, του σχολείου και της ίδιας της κοινωνίας.
Παράλληλα, επιμένουμε στην ανάγκη ενός ενιαίου, αποκλειστικά δημόσιου και δωρεάν συστήματος πρόληψης, θεραπείας και κοινωνικής επανένταξης, χωρίς επιχειρηματική δράση και χωρίς υποκατάσταση της κρατικής ευθύνης από ιδιώτες και προσωρινά χρηματοδοτούμενα προγράμματα.
Δεν αρκεί η διαχείριση των συνεπειών
Μια κοινωνία δεν μπορεί να δηλώνει ότι αντιμετωπίζει τις εξαρτήσεις, ενώ περιορίζει τις δημόσιες δομές πρόληψης, υποβαθμίζει τα στεγνά θεραπευτικά προγράμματα, αφήνει οικογένειες να περιφέρονται από υπηρεσία σε υπηρεσία και μετατρέπει τη φροντίδα σε πεδίο οικονομικής δραστηριότητας.
Η πρόληψη και η θεραπεία δεν είναι κόστος. Είναι κοινωνικό δικαίωμα.
Διεκδικούμε την πλήρη ενίσχυση των Κέντρων Πρόληψης, σταθερή χρηματοδότηση, μόνιμο προσωπικό και παρουσία σε όλο τον νομό. Διεκδικούμε θεραπευτικά προγράμματα που δεν περιορίζονται στη διαχείριση της εξάρτησης, αλλά κρατούν ανοιχτό τον δρόμο της πλήρους απεξάρτησης.
Η θεραπεία δεν τελειώνει με την απομάκρυνση από την ουσία. Χρειάζεται ουσιαστική κοινωνική επανένταξη, στήριξη στην εργασία, στη στέγη, στη μόρφωση και στην αποκατάσταση των ανθρώπινων σχέσεων.
Δεν αρκεί ο άνθρωπος να πάψει να πεθαίνει. Πρέπει να μπορεί να ξανακερδίσει τη ζωή του.
Το μεγάλο «ναι» στη ζωή
Το Παράρτημα Ρεθύμνου του ΕΣΥΝ απευθύνει ανοιχτό κάλεσμα σε κάθε νέο και νέα, σε κάθε γονέα, εκπαιδευτικό, εργαζόμενο, επιστήμονα, αθλητικό και πολιτιστικό φορέα.
Δεν υποσχόμαστε εύκολες λύσεις. Το ζήτημα των εξαρτήσεων είναι σύνθετο, βαθιά ανθρώπινο και βαθιά κοινωνικό.
Μπορούμε, όμως, να αρνηθούμε τη σιωπή. Να μη συνηθίσουμε την ιδέα ότι οι νέοι χρειάζονται ουσίες για να διασκεδάσουν, να επικοινωνήσουν ή να ξεχάσουν. Να μη δεχτούμε ότι η μοναξιά, η ανασφάλεια και η φυγή αποτελούν φυσιολογικό τρόπο ζωής.
Η απάντηση στα ναρκωτικά δεν είναι μόνο το «όχι» στην ουσία.
Είναι το μεγάλο «ναι» στη ζωή.
Σε μια ζωή με γνώση, σχέσεις, δημιουργία, αλληλεγγύη και συλλογικότητα. Σε μια ζωή όπου ο άνθρωπος δεν θα μένει μόνος απέναντι στα προβλήματά του. Σε μια κοινωνία που δεν θα ζητά από τη νέα γενιά απλώς να προσαρμόζεται, αλλά θα της δίνει χώρο, δυνατότητες και δύναμη να αλλάζει όσα την συνθλίβουν.
Γιατί η εξάρτηση δεν είναι φυσικό φαινόμενο ούτε ατομικό πεπρωμένο.
Είναι γέννημα συγκεκριμένων κοινωνικών συνθηκών.
Και ό,τι γεννιέται μέσα στην κοινωνία μπορεί να αντιμετωπιστεί με γνώση, αλληλεγγύη, συλλογική οργάνωση και διεκδίκηση.
Παράρτημα ΕΣΥΝ Ρεθύμνου
