Σε σημερινή συνεδρίαση του Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού θα αποφασιστεί η τύχη των τριών κτιρίων (των παλιών στρατώνων, των παλιών φυλακών και του χαρακτηρισμένου ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου της V Μεραρχίας) στον εμβληματικό για τα Χανιά λόφο Καστέλλι.
Στην πραγματικότητα συγκρούονται η επιθυμία της κυβέρνησης Μητσοτάκη να “χαρίσει” το λόφο και τα ιστορικά μνημεία στην Εταιρεία Belvedere ΕΠΕ προκειμένου να φτιάξει ξενοδοχείο πολυτελείας και ο λαός των Χανίων, ο οποίος διεκδικεί να μην παραδοθεί ένας ελεύθερος, δημόσιος χώρος με ιστορικό φορτίο σε ιδιωτικά συμφέροντα.
Το θέμα εισάγεται εσπευσμένα σήμερα στη συνεδρίαση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ) προκειμένου τα μέλη του να γνωμοδοτήσουν για το κρίσιμο ζήτημα της αλλαγής χρήσης των κτιρίων. Η κυβέρνηση και η πολιτική ηγεσία του ΥΠΠΟ παρακάμπτουν όχι μόνον τις αντιδράσεις της κοινής γνώμης αλλά και τον αρχαιολογικό νόμο σε μια περιοχή με σπουδαία μνημεία και ισχυρές κηρύξεις, ανάμεσά τους κι εκείνη του 2018 που χαρακτήρισε το κεντρικό κτίριο της Μεραρχίας νεότερο μνημείο, οπότε δεν επιτρέπεται η αλλαγή χρήσης του.
Μάλιστα, η κήρυξη συνοδεύεται από ισχυρή τεκμηρίωση, τέτοια που απαγορεύει οποιαδήποτε αλλαγή χρήσης και αλλοίωση του ιστορικού και μνημειακού χαρακτήρα. Συγκεκριμένα αναφέρει: “Αποτελεί τοπόσημο της πόλης των Χανίων και κτίσμα με αξιόλογα αρχιτεκτονικά τυπολογικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά, δείγμα αρχιτεκτονικής της ειδικής αυτής κατηγορίας Δημόσιων Κτιρίων-Διοικητηρίων. Η διατήρησή του συμβάλλει στην τεκμηρίωση της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτισμικής ιστορίας της πόλεως των Χανίων στα τέλη του 19ου αιώνα και κατά συνέπεια εμπλουτίζει το πολιτιστικό απόθεμά της”
Ο λόφος είναι κομβικό σημείο στην πόλη με κατοίκηση που εντοπίζεται από τα ανασκαφικά δεδομένα αδιάλειπτα 5.500 χρόνια, ενώ πρόσφατα εντάχθηκε στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το μινωικό ανακτορικό κέντρο της Κυδωνίας στον λόφο του Καστελλίου.
Στον λόφο Καστέλλι υψώθηκε το μινωικό ανάκτορο, όπως το αποδίδει το περίφημο «σφράγισμα του δεσπότη», το οποίο βρέθηκε νότια του κτηρίου της Μεραρχίας. Στα κλασικά χρόνια, ο λόφος ήταν η ακρόπολη της αρχαίας Κυδωνίας. Στη βυζαντινή περίοδο ανήκει το εντυπωσιακό βυζαντινό τείχος και στον λόφο ιδρύθηκε μεγάλη βασιλική. Στα βενετσιάνικα χρόνια χτίστηκε το Διοικητήριο των Ενετών και το παλάτι του Ρέκτορα. Στην εποχή της τουρκοκρατίας, εδώ ανεγέρθηκε το Οθωμανικό Διοικητήριο και το κονάκι του πασά. Στην ίδια θέση οικοδομήθηκε το κτήριο που υπήρξε το Διοικητήριο της Κρητικής Πολιτείας , το οποίο στη συνέχεια έγινε η έδρα της Μεραρχίας Κρητών.
Η συντριπτική πλειοψηφία του χανιώτικου λαού έχει ταχθεί κατά της ξενοδοχοποίησης των ιστορικών κτιρίων και του περιβάλλοντος χώρου, συνολικής έκτασης 3.652 τ.μ. “Η παλιά πόλη των Χανίων, στον ιστορικό πυρήνα της οποίας βρίσκεται το μοναδικό αυτό σύνολο, εδώ και αρκετά χρόνια έχει μετατραπεί σε χώρο αναψυχής με ελάχιστους μόνιμους κατοίκους, και κινδυνεύει να απολέσει την μνημειακή της ταυτότητα, ενώ η “μονοκαλλιέργεια” της τουριστικοποίησης ακυρώνει τη βιώσιμη εξέλιξή της και υποθηκεύει το μέλλον της,” καταγγέλει η Πρωτοβουλία Πολιτών.
Σύμφωνα με την ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου (2021) και τις απόψεις των αρμόδιων φορέων, η τοπική κοινωνία ζητά την αποκατάστασή τους και την αξιοποίησή τους με δημόσιο χαρακτήρα και κοινωφελείς χρήσεις για τις ανάγκες της πόλης. Επίσης, τόσο το ΤΕΕ όσο και οι επιστημονικοί σύλλογοι Αρχιτεκτόνων, Τοπογράφων και Πολιτικών Μηχανικών, με κοινή απόφασή τους υποστηρίζουν τις “Κοινωφελείς Λειτουργίες” για την ιδιοκτησία του Πολυτεχνείου, όπως περιγράφονται στο Άρθρο 6 του ΠΔ 59/18, στις οποίες περιλαμβάνονται
Εκπαίδευση και Πολιτιστικές εγκαταστάσεις.
Η αρχαιολόγος, ανασκαφέας του λόφου του Καστελλίου και επίτιμη γενική διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟ, Μαρία Βλαζάκη έχει εκφράσει πολλές φορές την αντίθεσή της σε αυτές τις μεθοδεύσεις και σημειώνει εμφατικά μεταξύ άλλων:
«Η αλλαγή χρήσης επιβαρύνει και υποβαθμίζει τόσο τα ίδια τα μνημεία όσο και τον αρχαιολογικό χώρο στον οποίο αυτά εντάσσονται. Οποιαδήποτε αξιοποίηση των κτιρίων και του μοναδικού ελεύθερου χώρου που τα περιβάλλει πρέπει να διασφαλίζει τον δημόσιο χαρακτήρα τους και να είναι συμβατή με την κομβική τους θέση στην πόλη. Τα τρία κτίρια πρέπει να αποδοθούν ως δημόσιοι χώροι και να επιτελούν δημόσιους σκοπούς, συμβατούς με τη φυσιογνωμία και το ιστορικό βάρος τους ως σπουδαίες υλικές μαρτυρίες αλλά και άυλες αξίες».
