Αυτό που έγινε στο Καλλιμάρμαρο δεν έχει ξαναγίνει. Μια συναυλία για τον Μίκη Θεοδωράκη που έγραψε Ιστορία. Ήταν η συναυλία για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Μίκη Θεοδωράκη που διοργάνωσε η ΚΕ του ΚΚΕ και η οικογένεια του συνθέτη με τίτλο «Κοντά σας όλη μου η ζωή».
Για το έργο, την προσφορά και τους αγώνες του Μίκη Θεοδωράκη μίλησε ο ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, Δημήτρης Κουτσούμπας. Δείτε το εδώ το βίντεο που προβλήθηκε στη μεγάλη συναυλία.
Ακολουθούν συγκλονιστικά βίντεο και αποσπάσματα (από τον 902.gr) από την ιστορική συναυλία:
Από τον κόκκινο βράχο, την εξορία της Ικαριάς, στο Καλλιμάρμαρο…Οι «Κοινοί Θνητοί» άνοιξαν τη μεγάλη συναυλία δίνοντας τη δική τους οπτική σε ένα από τα πρώτα τραγούδια του Μίκη. Στο «Θάλασσες μας ζώνουν», που έγραψε ο Μίκης εξόριστος στην Ικαρία. Ένα τραγούδι που γράφτηκε συλλογικά από τους δεσμώτες κομμουνιστές. «Λέω τον πρώτο στίχο, για να κινήσω τη μηχανή… Ο καθένας έβρισκε κι έναν στίχο και στο τέλος διαλέγαμε τον καλύτερο. Την άλλη μέρα πήρα τους στίχους και πήγα στον βράχο. Το βράδυ τους τραγούδησα το νέο μου τραγούδι. Το μάθαμε τόσο ωραία -με τριφωνίες- που βγήκαμε στην αυλή που δέσποζε πάνω από τη χαράδρα και το τραγουδούσαμε δυνατά, να μας ακούσουν και οι άλλοι…», έλεγε χαρακτηριστικά ο Μίκης. Από τις πρώτες νότες κιόλας το Στάδιο συντονίζεται, οι καρδιές σμίγουν και οι γροθιές υψώνονται… Και το τραγούδι γίνεται βέβαιο… «Σαν χτυπάει ο λαός μας σειέται γη στεριά». Ακολούθησε διασκευή του «Ο αδελφός τον αδελφό». Οι «Κοινοί Θνητοί» φώτισαν μία από τις πτυχές που κάνει το έργο του Μίκη διαχρονικό. Έριξαν μια νέα, νεανική ματιά στο κομμάτι του, αντάξια του μηνύματός του. Νέα εκτέλεση και ερμηνεία, κοινό μήνυμα. Άλλωστε, και οι στίχοι του Ιάκωβου Καμπανέλλη, που γράφτηκαν για το έργο «Εχθρός Λαός» το 1975 ηχούν στο σήμερα με την ίδια, ανατριχιαστική βαρύτητα, στην εποχή της διαβόητης οικονομίας του πολέμου:
Σαν Έλληνες περήφανοι σαν Ευρωπαίοι ελεύθεροι
σαν κράτος συνεταιρικό στο ΝΑΤΟ μέλος εκλεκτό
απ’ τον προϋπολογισμό το πιο μεγάλο μερτικό…
Το πιο μεγάλο μερτικό το δίνουμε για το στρατό
κι είμαστε κράτος δυνατό σε εχθρούς και φίλους σεβαστό.
Με την «Επιστολή», το τραγούδι που έγραψε ο Μίκης στα χρόνια της χούντας και «χάρισε» και τον τίτλο στη μεγάλη συναυλία, «Κοντά σας όλη μου η ζωή», ο Άγγελος Θεοδωράκης, εγγονός του μεγάλου μας συνθέτη, έστειλε τον δικό του «χαιρετισμό». «Παππού μου σήμερα θα τραγουδήσουμε και θα γιορτάσουμε τα 100 σου χρόνια…», είπε συγκινημένος πριν ξεκινήσει το τραγούδι και έδωσε και αυτός το στίγμα της συγκλονιστικής συναυλίας: «Στέλνουμε μήνυμα να σταματήσει η γενοκτονία του Παλαιστινιακού λαού. Λευτεριά στην Παλαιστίνη»! Ακολούθησε ο «Λεβέντης» με χιλιάδες να κρατάνε ρυθμό χειροκροτώντας.
Ξεχωριστά είναι και τα λυρικά τραγούδια του Μίκη. Ένα τέτοιο ερμήνευσε η Βιολέτα Ίκαρη αποσπώντας το πιο θερμό χειροκρότημα. Η «Φαίδρα» από την ομώνυμη ταινία του Ζιλ Ντασέν… Με την επιλογή του συγκεκριμένου τραγουδιού γίνεται και μια αναφορά σε μια ιδιαίτερα πλευρά της μουσικής δημιουργίας του Μίκη, που είναι η μουσική που έγραψε για κινηματογραφικές ταινίες. Βέβαια, δεν ήταν λίγες οι φορές που τα συγκεκριμένα τραγούδια και μελωδίες «αυτονομήθηκαν» φανερώνοντας και με αυτόν τον τρόπο το μέγεθος και την τεράστια δύναμη επικοινωνίας του έργου του.
Η δύναμη του έργου του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, καθώς και το σκληρό τέλος που του επιφύλαξαν οι φασίστες του Φράνκο τον κατέστησε σε μια από τις πιο αγαπημένες μορφές στην Ελλάδα. Πολλοί είναι οι Έλληνες συνθέτες που έχουν μελοποιήσει Λόρκα, ανάμεσά τους και ο Μίκης Θεοδωράκης. Ο κύκλος τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη «Romancero Gitano», βασισμένος στη μετάφραση επτά ποιημάτων του Λόρκα από τον Οδυσσέα Ελύτη, γράφτηκε αρχικά για την Αρλέτα, λίγο πριν την επιβολή της χούντας. Τελικά, ο κύκλος τραγουδιών ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά το 1970 στο Παρίσι με την Μαρία Φαραντούρη. Στην ιστορική συναυλία στη μεγάλη εκφραστική δύναμη της ποίησης του Λόρκα μας ταξίδεψε μοναδικά η Αγγελική Τουμπανάκη με το ξεχωριστό ηχόχρωμά της.
Από τα “Τραγούδια του Αγώνα” και τον Ανδρέα Κάλβο ο Παναγιώτης Πετράκης ερμηνεύει το τραγούδι “Εις Σάμον” θυμίζοντας μας σε όλους, “Πώς θέλει αρετή και τόλμη η Ελευθερία”.
Μπορεί να χωρέσει η μυθιστορηματική ζωή του Μίκη σε ένα τραγούδι; Αν σκεφτούμε το τραγούδι «Οι δρόμοι του Αρχάγγελου» σε στίχους Μιχάλη Γκανά, η απάντηση είναι ναι. Ο Βασίλης Λέκκας, ως ο πρώτος ερμηνευτής του έργου, ταξιδεύει τους χιλιάδες σε όλα τα μέρη και τους τόπους που καθόρισαν τη ζωή και το έργο του Μίκη.
Γιάννενα και Τρίπολη και Κρήτη,
ρίζα μου περηφάνια Ψηλορείτη,
Ζάτουνα και νησιά της αγωνίας,
φλέβα μου μυστική της Ιωνίας.
«Είμαστε εδώ, λαός και καλλιτέχνες, γιατί μας το επιβάλλει η συνείδησή μας», είπε ο Βασίλης Λέκκας πριν ξεκινήσει την ερμηνεία του.
«Είμαστε πάλι εδώ τιμώντας τον Μίκη Θεοδωράκη (…) και με αυτό που γίνεται καταλαβαίνει κανείς τι σημαίνει να είσαι αθάνατος», είπε η Ρίτα Αντωνοπούλου πριν ερμηνεύσει μοναδικά τους «Δρόμους Παλιούς» σε ποίηση Μανόλη Αναγνωστάκη. Και προχωρούσα μέσα στη νύχτα… Και όλο το Στάδιο συνοδεύει.
Και η φωνή «του παππού των λαϊκών αγώνων», του Κώστα Βάρναλη, ακούστηκε δυνατά στη μεγαλειώδη συναυλία. Η Γιώτα Νέγκα ερμήνευσε την «Μπαλάντα του Αντρίκου», κερδίζοντας το πιο θερμό χειροκρότημα.Αργότερα, ξεσήκωσε τον κόσμο με το τραγούδι «Στα περβόλια».
Το 1961 ο Μίκης Θεοδωράκης ηχογράφησε έξι τραγούδια του Τάσου Λειβαδίτη και του Δημήτρη Χριστοδούλου με τη φωνή του μεγάλου Στέλιου Καζαντζίδη και της Μαρινέλλας και με τον Μανώλη Χιώτη στο μπουζούκι. Λαϊκά τραγούδια, αγαπημένα, που αργότερα αποτέλεσαν μεγάλο κομμάτι της πρώτης «Πολιτείας» του συνθέτη. Τραγούδια που έχουν καθορίσει γενιές και γενιές… Ένα από αυτά ήταν και το θρυλικό «Σαββατόβραδο». Με τη φωνή του Δημήτρη Μπάση ταξιδέψαμε στις γειτονιές που μοσχοβολούν «βασιλικό και ασβέστη» και όλοι μαζί σιγοτραγουδήσαμε «Αχ να ‘ταν η ζωή μας Σαββατόβραδο…».
Ένα μεγάλο μέρος του ογκώδους έργου του Μίκη Θεοδωράκη, αλλά και της πλούσιας αγωνιστικής του δράσης συνδέθηκε με τον αντιδικτατορικό αγώνα. Το να τραγουδάς Θεοδωράκη στα χρόνια της χούντας ήταν συνώνυμο μιας πράξης αντίστασης, ενώ εκείνος έβαλε σε όλα τα στόματα τον Ωρωπό, τη Λέρο, την ταράτσα της Μπουμπουλίνας κ.ά. αφήνοντας τραγούδια που λειτουργούν ως ιστορικά ντοκουμέντα και τραγουδιούνται έως τις μέρες μας… Τελευταίος τόπος φυλάκισης ήταν ο Ωρωπός. Εκεί γράφει και το «Διότι δεν συνεμορφώθην», που ο Θεοδωράκης είπε στον διοικητή ότι μπορεί να πάρει τα πνευματικά δικαιώματα, γιατί ο πρώτος στίχος ήταν δικός του… Την ίδια στιγμή σε όλο τον κόσμο οι διανοούμενοι και οι καλλιτέχνες ζητούν την αποφυλάκιση του Μίκη μετά από έκκληση του Σοβιετικού συνθέτη Ντμίτρι Σοστακόβιτς… Αυτό το τραγούδι με αυτή τη μεγάλη ιστορία ερμήνευσε με σεβασμό ο Παντελής Θαλασσινός, ξεσηκώνοντας το πλήθος.
Με υψωμένες γροθιές και παλαιστινιακές σημαίες και μαντίλες να ανεμίζουν έγινε δεκτό το “Ήταν κάποτε δυο φίλοι”, η μελωδία του οποίου αποτελεί τον Εθνικό Ύμνο της Παλαιστίνης. Και ο Μίκης στις οθόνες με την μαντίλα στον ώμο να εκφωνεί πύρινους λόγους, να χαρίζει τα τραγούδια στις μεγάλες συγκεντρώσεις – συναυλίες για την Παλαιστίνη… Ναι! Η ιστορία έχει μια σωστή πλευρά με την Παλαιστίνη ως τη λευτεριά. Δεν θα το κουραστούμε να το φωνάζουμε και σε αυτόν τον αγώνα η μουσική του Μίκη πάντα θα μας συνοδεύει… Γιατί όπως έλεγε και ο ίδιος… “Πρέπει κάτι να γίνει για να σπάσει ο φόβος και η σιωπή γύρω απ’ αυτά τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας”.
Μια συγκλονιστική στιγμή έλαβε χώρα όταν τα φώτα άναψαν και οι κερκίδες φωτίστηκαν. Εκατοντάδες σημαίες της Παλαιστίνης υψώθηκαν στις κερκίδες. Δυνάμωσαν στις καρδιές τη φλόγα της ελπίδας. Χιλιάδες άνθρωποι, που εδώ και καιρό σφίγγουν τα δόντια αντικρίζοντας τους νεκρούς στα χαλάσματα της Γάζας, υψώνουν τις γροθιές τους στους δρόμους σε έκφραση αλληλεγγύης στην πάλη του ηρωικού παλαιστινιακού λαού, φώναξαν: «Λευτεριά στη Παλαιστίνη»
Ο παλμός του συνθήματος έγινε ένα με τον ρυθμό των μουσικών και των ερμηνευτών. Ο Διονύσης Τσακνής πήρε θέση στη σκηνή δίπλα στον Παντελή Θαλασσινό, και τραγούδησαν το «Ήταν κάποτε δυό φίλοι», ένα τραγούδι του οποίου τη μουσική ο Μίκης παραχώρησε για να γίνει ο μελλοντικός ύμνος της ελεύθερης, ανεξάρτητης Παλαιστίνης. Και τα συνθήματα έγιναν τραγούδι, με το πλήθος να τραγουδά για αυτούς που «κάθε βραδιά όρθιοι στην πλαγιά με τον θάνατό τους υψώνουν κάστρα». Με τη σιγουριά της φωνής που γεμίζει τους ανθρώπους όταν όλοι μαζί τραγουδάνε τις μουσικές και τους στίχους που φωτίζουν το βήμα του λαού προς τα εμπρός. Το στάδιο χειροκρότησε όρθιο, με τις σημαίες και τις μαντίλες στα χέρια, και συνέχισε να φωνάζει συνθήματα για τη λευτεριά του λαού της Παλαιστίνης.
Για τους καταπιεσμένους στο διάβα της Ιστορίας, για τους «θλιμμένους» όλης της Γης ήταν αφιερωμένο το τραγούδι που ερμήνευσε ο Διονύσης Τσακνής, το «Την πόρτα ανοίγω το βράδυ». Θυμίζοντάς μας ξανά τα λόγια του Μίκη που αποτελούσαν την πυξίδα στη δημιουργία του… «Ο καλλιτέχνης δεν πρέπει να είναι μόνο με το έργο του κοντά στον λαό, αλλά ακόμα και με την ίδια τη ζωή του. Να βρίσκεται πάντα στο πλευρό του λαού. Και όταν ο λαός χαίρεται και όταν ο λαός πονάει. Εκεί που παλεύει, που ματώνει, που φυλακίζεται, εκεί που νικάει…».
Ενα από τα πιο όμορφα και μελωδικά τραγούδια του Μίκη ερμήνευσε ο Γεράσιμος Ανδρεάτος και δεν είναι άλλο από το “Βραδιάζει” σε στίχους Δημήτρη Χριστοδούλου. “Σήμερα, το 2025 τα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη ηχούν δυνατότερα από ποτέ” είπε ο Γ. Ανδρεάτος.
Δεν θα μπορούσε να λείπει ο “Επιτάφιος” από τη μεγάλη συναυλία – αφιέρωμα στον Μίκη Θεοδωράκη. Το έργο που μετά από αυτό τίποτα πια δεν ήταν το ίδιο στην ελληνική μουσική. Ο Μίκης συνεπαρμένος από τον λόγο του Ρίτσου μετατρέπει σε λαϊκό τραγούδι τον θρήνο, αλλά και την αποφασιστικότητα της μάνας που θρηνεί τον νεκρό, απεργό γιο της. “Μέρα Μαγιού”: Ενα τραγούδι ύμνος για τη δύναμη της εργατικής τάξης… Για τον σκληρό αγώνα που δίνουν οι εργαζόμενοι όλου του κόσμου, για να «καταχτήσουνε τη γης, την οικουμένη», ερμηνευμένο μοναδικά από τον Κώστα Τριανταφυλλίδη και όλο το Στάδιο φωνάζει “Ενας αιώνας αγώνας και θυσία το ΚΚΕ για την πρωτοπορία”.
Ο Μίκης ήταν αυτός, όπως έλεγε ο Γ. Ρίτσος, που έβγαλε την ποίηση από τις σκοτεινές και βαρύθυμες βιβλιοθήκες και την έφερε ως το τραπέζι του λαού. Και ο Μάριος Φραγκούλης ερμήνευσε “Της αγάπης αίματα” από το κορυφαίο έργο του, το “Αξιον Εστί”.
Μια από τις πιο δυνατές στιγμές στην ιστορική αυτή συναυλία! Χιλιάδες χειροκροτούν και τραγουδούν, σφίγγουν το χέρι σε αυτούς που σκοτώνονται… Μπροστά στην εξέδρα στήνουν χορό. Οι κερκίδες φωτίζονται και ο ήλιος είναι βέβαιος για τον κόσμο. Στο τέλος του τραγουδιού όλο το Στάδιο μια φωνή: Λευτεριά στην Παλαιστίνη.
Η Άλκηστις Πρωτοψάλτη ανεβαίνει στη Σκηνή ερμηνεύοντας το «Κράτησα τη ζωή μου», σε ποίηση Γιώργου Σεφέρη από τα «Επιφάνια». Οι χιλιάδες θεατές την καλωσορίζουν με ένα δυνατό χειροκρότημα.
Μια «Όμορφη Πόλη» είναι το βράδυ της Τετάρτης η Αθήνα… Οι καρδιές των ανθρώπων που δεν βολεύονται παρά μόνο στο δίκιο χτυπούν δυνατά από το Καλλιμάρμαρο. Και έτσι, όταν ακούστηκε η εμβληματική «Όμορφη Πόλη» σε στίχους του Γιάννη Θεοδωράκη και ενώ ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου ερμήνευε συγκλονιστικά, όλο το στάδιο άναψε φακούς έτσι όπως «τα χλωμά φώτα πριν ρίξουν δίχτυα».
Ξανά το «Σφαγείο», όπως και πριν από 26 χρόνια που το τραγούδησε στη σκηνή με μαέστρο τον Μίκη στην αντιπολεμική συναυλία για τον βομβαρδισμό της Γιουγκοσλαβίας από το ΝΑΤΟ. Έτσι και σήμερα ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου το τραγουδά με έναν ακόμα πόλεμο να μαίνεται στη γειτονιά μας… Ένα τραγούδι ύμνος στα χρόνια της δικτατορίας, ένα τραγούδι ύμνος για την αντοχή των ανθρώπων που αγωνίζονται για την ειρήνη και το δίκιο… «Βαστάω γερά, κρατάω καλά». «Μίκη, σε ευχαριστούμε», είπε ο Β. Παπακωνσταντίνου με τους χιλιάδες να απαντούν «Ούτε σε ξερονήσια, ούτε σε φυλακές, ποτέ τους δε λυγίσανε οι κομμουνιστές».
Αυτό το χώμα είναι δικό τους και δικό μας… Αυτά τα τραγούδια είναι δικά τους και δικά μας… Και αυτό το ξέρουμε καλά! Και όταν ακούστηκαν οι «Καμπάνες» από τη Ρωμιοσύνη του Γιάννη Ρίτσου όλο το Στάδιο τραγούδησε με τον Γιώργο Νταλάρα… Τραγούδησε για το χθες, το σήμερα και το αύριο. Τραγούδησε για τον δικό μας Μίκη που μας έμαθε ότι η ζωή έχει «ανηφόρες», αλλά και μας έμαθε πώς να κρατιόμαστε «από ένα λουλούδι» μέχρι να σημάνουν οι πραγματικές καμπάνες… Μετά ο Γ. Νταλάρας κάλεσε στην εξέδρα μαθητές από τα Μουσικά Σχολεία Αλίμου και Ιλίου για να παίξουν μουσική και να τραγουδήσουν μαζί του. Εισέπραξαν το πιο θερμό χειροκρότημα με όλο το Στάδιο να τραγουδάει «Βρέχει στη φτωχογειτονιά, βρέχει και στην καρδιά μου».
Η Μαρία Φαραντούρη, που από τα 16 της χρόνια έσμιξε τη φωνή και την πορεία της στο τργούδι με τη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη, είναι κάτι σπουδαίο. Ανεβαίνοντας στη σκηνή θύμισε σε όλους ορισμένα λόγια του Μίκη που όπως είπε έλεγε «όλοι μας να αγωνιζόμαστε για να μετατρέψουμε τη βιομηχανία του εμπορίου σε βιομηχανία ειρήνης και πολιτισμού». Ευχαρίστησε το Κόμμα που όπως είπε έκανε και κάνει πολλά για να διασώσει τη μνήμη του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού. Με τα τραγούδια του Μίκη που ερμήνευσε σκορπίζοντας ρίγη συγκίνησης μας έκανε να «πάρουμε αέρα στην ανθισμένη γη» για τα γελαστά παιδιά που ακόμα αγωνίζονται και εμείς αιώνια θα λέμε «Δόξα και τιμή». Για όσους «στον κόσμο είναι αργά» και κυνηγούν τη ζωή τους. Για «Λίγο ακόμα», για να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα, λίγο ψηλότερα, λίγο ψηλότερα και να δούμε τις αμυγδαλιές να ανθίζουν. Τραγούδησε για τη «Λαμπρή» για μια «Γιορτή ξανανιωμού», για τα παιδιά που πάνε στον πόλεμο με θάρρος και τρανές καρδιές. Συγκλονιστικά τραγούδια! Αυτά που ο Μίκης μας έμαθε για να πολεμάμε και να τραγουδάμε!
Ολοι οι ερμηνευτές πάνω στη Σκηνή. Ολοι εκεί για τον Μίκη. Για τον αγωνιστή μουσικό, για τον δημιουργό που χωρίς αυτόν το ελληνικό τραγούδι θα ήταν αλλιώς. Τραγουδούν “Της δικαιοσύνης Ηλιε Νοητέ”. Ολο το Στάδιο όρθιο…
Το “σύνθημα” για το φινάλε δεν θα μπορούσε να μη δοθεί από τον μαέστρο. Ο Μίκης γεμίζει τις οθόνες του Σταδίου ενώ ερμηνεύει τον “Ταμένο” από τα 18 λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας… Ακολουθεί η “Ρωμιοσύνη” η “σκυτάλη” δίνεται πάνω και κάτω από τη σκηνή με τον κόσμο να τραγουδά.
Για ακόμη μια φορά αντηχεί το σύνθημα “Λευτεριά στην Παλαιστίνη”.
Η ιστορική συναυλία κλείνει με τον “Ζορμπά”.
