Πετρολούκας Χαλκιάς: Το θρυλικό κλαρίνο της Ηπείρου

Ο Πετρολούκας Χαλκιάς, έφυγε από τη ζωή στις 15 Ιουνίου 2025, αφήνοντας πίσω του μια σπουδαία πολιτιστική κληρονομιά και έναν ήχο που έμοιαζε να έρχεται απευθείας από την ψυχή της Ηπείρου.

Γεννημένος το 1934 στο Δελβινάκι Ιωαννίνων, κουβαλούσε στο αίμα του τη μουσική ως γιος του περίφημου Περικλή Χαλκιά. Ξεκίνησε να παίζει κλαρίνο σε ηλικία μόλις έντεκα ετών, μαθητεύοντας δίπλα στον θρυλικό Φίλιππα Ρούντα, «το καλύτερο κλαρίνο του Ζαγορίου». Παρά την αρχική αντίδραση του πατέρα του, η μοίρα του είχε ήδη χαραχθεί: το πάλκο έγινε το φυσικό του περιβάλλον, κι εκεί, όπως έλεγε ο ίδιος, επικοινωνούσε με τις ψυχές των ανθρώπων.

Ο ίδιος έχει αφηγηθεί σε συνέντευξή του:

Κάποια στιγμή κάλεσαν τα παιδιά με τα οποία παίζαμε να πάμε σε ένα πανηγύρι, αλλά δεν είχα κανονικό κλαρίνο. Τότε, ένας μπάρμπας της μάνας μου, ο Δήμος ο Χαρισιάδης, μου λέει: «Παίξε να σε ακούσω. Αν ξέρεις να παίζεις, θα σου δώσω το δικό μου». Έπαιξα, κι επειδή το κανονικό μου φάνηκε πιο εύκολο από το ξύλινο, τα πήγα καλά. Έτσι, με δανεικό κλαρίνο πήγαμε στο πανηγύρι του διπλανού χωριού. Όλοι οι μουσικοί ήμασταν παιδάκια. Δεν είχαμε ξαναπαίξει σε κοινό, αλλά τα πήγαμε καλά και ο κόσμος μας πετούσε λεφτά. Με αυτά τα λεφτά αγόρασα το πρώτο μου κλαρίνο.

Η διαδρομή του περιλάμβανε δύο δεκαετίες στην Αμερική, όπου μετέφερε και διέδωσε τη μουσική της Ηπείρου στην ομογένεια, αλλά και σημαντικές συνεργασίες με καλλιτέχνες στην Ελλάδα, σε συναυλίες, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές και δεκάδες δισκογραφικές δουλειές. Μεταξύ αυτών, ξεχωρίζουν τα «Μοιρολόγια και γυρίσματα», «Δρόμοι της ψυχής» και «Αυτή είναι η Ήπειρος». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε δείξει και για τη συνάντηση πολιτισμών, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη συνεργασία του με Ινδούς μουσικούς σε δίσκους και συναυλίες.

Ο ίδιος περιέγραφε το παίξιμό του ως κάτι βαθιά βιωματικό: «όταν παίζω, τα δάχτυλά μου κινούνται μόνα τους και εντολές δίνει η ψυχή μου»

Ο Πετρολούκας Χαλκιάς συμμετείχε πολλές φορές στα Φεστιβάλ της ΚΝΕ μεταφέροντας την παραδοσιακή μουσική και τα μουσικά ακούσματα της Ηπείρου στις νέες γενιές.

«Οταν έχω το κλαρίνο στα χέρια μου, ξεχνιέμαι και μπορώ να παίζω ολόκληρες ώρες, ολόκληρα βράδια… Εμείς οι δημοτικοί είμαστε αυτοδίδακτοι. Προσπαθούμε πάντα να μπαίνουμε στην ψυχή των παλιότερων. Εχω πάρει τραγούδια από πολλούς παλιούς καλλιτέχνες. Βάζω και ακούω τον καθένα τι αυτοσχεδιασμό κάνει και πώς τον κάνει, γιατί αν κάποιος καταλαβαίνει τη γλώσσα του κλαρίνου, τότε βρίσκει πολλά πράγματα. Αυτοί ζήσανε σε μια πολύ διαφορετική κοινωνία, αληθινή. Σήμερα έχουν αλλάξει τα πάντα. Εκείνοι έπαιζαν με την ψυχή τους. Αν ακούσεις ένα παλιό κλαρίνο θα το ακούσεις καθαρό και ξάστερο όπως είναι ο ήλιος. Ενώ τα σημερινά παιδιά δεν έχουν την καθαροσύνη και την αλήθεια που είχαν οι παλιότεροι… Επειδή ασχολούμαι πολύ με το δημοτικό τραγούδι, όταν ακούσω ένα παλιό κομμάτι μπορώ να μπω στην εποχή εκείνη. Κι όταν παίζω ζω στιγμές εκείνης της εποχής.

Παίζω με την ψυχή μου, με αγάπη και με θέληση. Γιατί όταν κάνουμε κάτι με αγάπη και θέληση έχουμε και καλά αποτελέσματα. Οταν όμως το κάνουμε παρά τη θέλησή μας ή επειδή έχουμε συμφέρον, δε γίνεται καλή δουλειά. Εμείς που παίζουμε τα όργανα με τον κόσμο που ακούει είμαστε όπως ο πομπός και ο δέκτης. Πρέπει να έχουμε καλή επαφή με τον δέκτη, με τον κόσμο. Εκείνα τα χρόνια στα γλέντια οι μουσικοί και τραγουδιστές είχαμε επαφή με αυτόν που χόρευε, με τις κινήσεις του. Σήμερα μπαίνουν 100 άνθρωποι και δε βλέπεις ποιος χορεύει, χτυπιέται ο ένας με τον άλλο. Αυτό είναι απαράδεκτο. Εχουν αλλάξει κατά πολύ τα σημερινά γλέντια…» έλεγε με νόημα ο Πετρολούκας σε συνέντευξή του στον Ριζοσπάστη.

Οπως είχε αναφέρει σε συνέντευξή του στον «Ριζοσπάστη»:

«Στα 13 μου χρόνια άρχισα να παίζω κλαρίνο, το οποίο το διδάχτηκα από πολλούς της οικογένειάς μου και από συγγενικά πρόσωπα. Κλαρίνο έπαιζε και ο πατέρας μου, και ο μπάρμπας μου ο Χαρισιάδης, και ο θείος μου ο Φίλιππος Ρούντας… Είχα πάρα πολλούς δασκάλους. Κατάγομαι από μουσικό οικογενειακό δέντρο. Εχουμε 4-5 γενιές που έπαιζαν και παίζουν κλαρίνο: Ο προπάππος μου, ο παππούς μου, ο πατέρας μου, εγώ, το παιδί μου και τώρα ο εγγονός μου…».

Για τον Π. Χαλκιά το κλαρίνο ήταν ολόκληρη η ζωή του. Μέσα απ’ αυτό κατάφερνε να μιλά με τον δικό του εκπληκτικό τρόπο για τη χαρά, τη λύπη, τα όνειρα, τις προσδοκίες, προσφέροντας σε όσους τον άκουγαν δυνατές συγκινήσεις.

Ανάμεσα στις πλούσιες δισκογραφικές δουλειές του ξεχωρίζουν τα «Μοιρολόγια και γυρίσματα», οι «Δρόμοι της Ψυχής» και το «Αυτή είναι η Ηπειρος». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε δείξει και για τη συνάντηση πολιτισμών, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη συνεργασία του με Ινδούς μουσικούς σε δίσκους και συναυλίες. Για τη σύμπραξή του με Ινδούς και Αφρικανούς μουσικούς, μάλιστα, σημείωνε ότι «θέλουμε να δούμε κατά πόσο θα μπορέσουμε να παντρέψουμε τα ελληνικά παράπονα με τα παράπονα όλου του άλλου κόσμου. Είναι διαφορετικά παράπονα, που μαζί κάνουν το παράπονο του κόσμου. Εμείς, βέβαια, λόγω της γεωγραφικής θέσης της χώρας μας, έχουμε όλα τα μουσικά χρώματα που υπάρχουν στον κόσμο. Τώρα με τους Ινδούς και τους Αφρικανούς προσπαθούμε να φτιάξουμε κάτι διαφορετικό, της σημερινής ημέρας, πάνω βέβαια στις παλιές βάσεις. Να δείξουμε ότι η μουσική είναι μία, αλλά έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες, τη δική της χρωματική».

Ηταν δε ο καλλιτέχνης που με το εκπληκτικό παίξιμό του είχε εντυπωσιάσει τους σπουδαίους τζαζίστες Μπένι Γκούντμαν και Λούις Αρμστρονγκ, όταν τον είχαν ακούσει να παίζει στις ΗΠΑ.

Ιδιαίτερο ήταν και το ενδιαφέρον του για τη σωστή εκπαίδευση των νέων οργανοπαιχτών, για το μέλλον του δημοτικού τραγουδιού.

Ο Πετρολούκας Χαλκιάς συμμετείχε πολλές φορές στα Φεστιβάλ της ΚΝΕ, μεταφέροντας στις νέες γενιές την παραδοσιακή μουσική και τα ακούσματα της Ηπείρου.