πηγη: infowar
από το λογαριασμό Labour Heartlands
* ΠΡΟΣΟΧΗ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΣΚΛΗΡΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ
Είναι μάλλον σημάδι των καιρών και της γενικότερης αδιαφορίας των ειδησεογραφικών μέσων το πόσο λίγη προσοχή έχει τραβήξει η έρευνα που ακολουθεί, παρόλο που βραβεύτηκε με το φετινό European Press Prize στις 3 Ιουνίου.
Η έρευνα έχει τίτλο «Αυτό που αποκαλύπτουν τα τραύματα» και έγινε από την Μάουντ Έφτινγκ και τον Βίλεμ Φέενστρα. Δημοσιεύτηκε στην ολλανδική εφημερίδα de Volkskrant στις 13 Σεπτεμβρη 2025.
Αφορά στις περιπτώσεις 114 παιδιών στην Γάζα, όλα κάτω των 15 ετών, που πυροβολήθηκαν από Ισραηλινούς στρατιώτες με μια σφαίρα στο κεφάλι ή στο στήθος. Οι δημοσιογράφοι επέλεξαν μόνο παιδιά κάτω των 15 ετών, γιατί κανένας στρατιώτης δεν θα μπορούσε να τους περάσει για ενήλικες μαχητές. Ήταν αγόρια και κορίτσια, κάποια 3, 4 ή 7 χρονών που σκοτώθηκαν ακαριαία ή έμειναν ανάπηρα.
Δεν μιλάμε για παράπλευρες απώλειες. Μια σφαίρα μόνο στο κεφάλι ή στο στήθος είναι εσκεμμένη στόχευση.
Και είναι καιρός να την κοιτάξουμε όλοι κατάματα.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της έρευνας των Ολλανδών δημοσιογράφων, όπως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα de Volkskrant.
* ΠΡΟΣΟΧΗ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΣΚΛΗΡΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ
των Μάουντ Έφντινγκ και Βίλεμ Φέενστρα
Έρευνα της ολλανδικής εφημερίδας de Volkskrant αποκαλύπτει ότι πολλοί ξένοι γιατροί που υπηρέτησαν εθελοντικά στη Γάζα διαπίστωσαν ένα ανησυχητικό μοτίβο: παιδιά με ένα μόνο τραύμα από πυροβολισμό στο κεφάλι ή στο στήθος, ένδειξη ότι είχαν στοχευθεί σκόπιμα.
Δεκαπέντε ξένοι γιατροί δήλωσαν στην εφημερίδα ότι κατά τη διάρκεια της εργασίας τους σε νοσοκομεία της Γάζας, είδαν παιδιά ηλικίας 15 ετών και κάτω με τραύματα από πυροβολισμό στο κεφάλι ή στο στήθος. Σύμφωνα με την πιο συγκρατημένη τους εκτίμηση, είδαν συνολικά 114 παιδιά με τέτοια τραύματα, τα περισσότερα από τα οποία έχουν πεθάνει.
Οι μαρτυρίες
Κάνει αποπνικτική ζέστη, καθώς ο Αμερικανός γιατρός Φερόζε Σίντβα μπαίνει στη μονάδα εντατικής θεραπείας του Ευρωπαϊκού Νοσοκομείου στη Γάζα. Στον περίβολο του νοσοκομείου, ο αέρας μυρίζει λύματα και καμμένα εκρηκτικά. Μέσα μυρίζει σάπιο. Και πτώματα.
Είναι Μάρτιος του 2024 και αυτή είναι η πρώτη του μέρα. Μια Παλαιστίνια νοσοκόμα τον ξεναγεί στο νοσοκομείο. Τότε, ξαφνικά, το βλέμμα του πέφτει πάνω σε δύο μικρά αγόρια που κείτονται εντελώς ακίνητα στα κρεβάτια τους. Δεν φαίνονται μεγαλύτερα από οκτώ ή δέκα ετών. Τα κεφάλια τους είναι τυλιγμένα με επιδέσμους. Είναι συνδεδεμένα με αναπνευστήρες. Το υπόλοιπο σώμα τους είναι άθικτο.
«Τι συνέβη;», ρωτάει.
Η νοσοκόμα μιλάει ελάχιστα αγγλικά. Δείχνει τα κεφάλια τους. «Πυροβολήθηκαν, πυροβολήθηκαν», λέει.
Αρχικά, ο Σίντβα υποθέτει ότι κάνει λάθος. Πυροβολούν παιδιά; Λίγα λεπτά αργότερα, κοιτάζοντας τις ακτινογραφίες, βλέπει ότι είχε δίκιο.
Όταν μπαίνουν σε ένα δεύτερο δωμάτιο, βρίσκουν άλλα δύο αγόρια, στην ίδια κατάσταση.
«Σκέφτηκα: τι στο διάολο; Πώς είναι δυνατόν, σε αυτό το μικρό νοσοκομείο, να βρίσκονται τέσσερα παιδιά με τραύματα από σφαίρες στο κεφάλι και όλα να εισήχθησαν τις τελευταίες 48 ώρες;»
Στις δεκατρείς ημέρες που ακολουθούν, βλέπει άλλα εννέα παιδιά με μεμονωμένα τραύματα από σφαίρες στο κεφάλι ή στο στήθος – παιδιά που πιθανότατα πυροβολήθηκαν σκόπιμα. «Άρχισα να αναρωτιέμαι αν το νοσοκομείο μου βρισκόταν κοντά σε κάποιον τρελό ελεύθερο σκοπευτή», λέει ο Σίντβα. «Ή σε καμιά ομάδα με drones που σκότωνε παιδιά μόνο για διασκέδαση.»
Όταν γυρνά στην πατρίδα του, σε ένα ιατρικό συνέδριο, ο Σίντβα συναντά έναν Αμερικανό συνάδελφο που είχε εργαστεί σε άλλο νοσοκομείο στη Γάζα λίγο πριν από αυτόν. Όταν ο Σίντβα αναφέρει τα παιδιά, ο άνδρας κουνάει το κεφάλι. «Προς έκπληξή μου, είπε: “Ναι, το έβλεπα και εγώ – σχεδόν κάθε μέρα”».
Ο εν λόγω γιατρός, ο Θάερ Αχμάντ, επιβεβαίωσε αυτή την περιγραφή στην εφημερίδα de Volkskrant.
«Αυτή ήταν η στιγμή», λέει ο Σίντβα, «που αποφάσισα: Πρέπει να μάθω τι πραγματικά συμβαίνει εδώ».
Φωτογραφία: Μίμι Σαγέντ.
Οι τελευταίοι μάρτυρες
Ο Φερόζ Σίντβα δεν είναι ο μόνος γιατρός που, μετά την επιστροφή του από τη Γάζα, αισθάνεται την ανάγκη να μιλήσει.
Για σχεδόν δύο χρόνια, γιατροί σαν αυτόν έχουν αποδεδειγμένα γίνει μάρτυρες της βαρβαρότητας της ισραηλινής επίθεσης στη Γάζα. Έχουν μάθει πώς να κρατούν μικρά παιδιά που πεθαίνουν καθώς πνίγονται στο ίδιο τους το αίμα επειδή δεν υπάρχει αναπνευστήρας. Έχουν βρει τη δύναμη να βυθίσουν ένα νυστέρι στο στήθος ενός εφήβου χωρίς αναισθησία επειδή δεν υπάρχει χρόνος, και έχουν κι άλλους ασθενείς που περιμένουν. Έχουν προσαρμοστεί να συνεχίζουν να δουλεύουν καθώς το πάτωμα κάτω από τα πόδια τους γεμίζει με τα πτώματα παιδιών.
Κάποιοι γιατροί παρέμειναν σιωπηλοί. Άλλοι όμως επέλεξαν να μιλήσουν.
Αυτοί οι γιατροί είναι από τους τελευταίους διεθνείς αυτόπτες μάρτυρες, καθώς το Ισραήλ δεν επιτρέπει την είσοδο ξένων δημοσιογράφων στη Γάζα.
Αυτός ο ρόλος συνοδεύεται από ένα βαρύ δίλημμα. Σχεδόν όλοι τους θέλουν να επιστρέψουν στη Γάζα. Αλλά το να δημοσιοποιήσουν αυτά που έχουν δει αυξάνει τον κίνδυνο το Ισραήλ να τους αρνηθεί την επανείσοδο. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, περισσότεροι από εκατό ξένοι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας έχουν απορριφθεί από τον Μάρτιο του 2025, συχνά χωρίς καμία επίσημη εξήγηση.
Τους τελευταίους μήνες, η de Volkskrant μίλησε με δεκαεπτά γιατρούς και μία νοσοκόμα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Αυστραλία, τον Καναδά και τις Κάτω Χώρες. Από τον Οκτώβριο του 2023, έχουν εργαστεί σε έξι νοσοκομεία και τέσσερις κλινικές σε όλη τη Γάζα, επιστρέφοντας συχνά μία ή και δύο φορές. Οι περισσότεροι από αυτούς διαθέτουν μεγάλη εμπειρία από την εργασία τους σε ζώνες κρίσης όπως το Σουδάν, το Αφγανιστάν, η Συρία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Ρουάντα και η Ουκρανία.
Κατόπιν αιτήματος της εφημερίδας, παρέδωσαν εκατοντάδες φωτογραφίες και βίντεο ασθενών, ακτινογραφίες, ιατρικές σημειώσεις και αποσπάσματα ημερολογίων. Μίλησαν για ώρες. Αποκάλυψαν ό,τι είδαν στα χειρουργεία τους. Και όλοι αντιμετώπισαν το ίδιο ερώτημα: τι μας λένε τα τραύματα για τον πόλεμο;
Μια απόλυτη κόλαση
Ο Βρετανός χειρουργός μεταμοσχεύσεων και καθηγητής Νιζάμ Μαμόντε, 63 ετών, ήταν ήδη κοντά στην σύνταξη όταν, το καλοκαίρι του 2024, έλαβε μια κλήση από την ανθρωπιστική οργάνωση Medical Aid for Palestinians. Τον ρώτησαν αν μπορούσε να πάει στη Γάζα τον Αύγουστο. «Είχα τον χρόνο και ήξερα ότι είχα τις απαιτούμενες ικανότητες», λέει ο Mamode. «Είχα εργαστεί στη Ρουάντα, στο Σουδάν, στο Λίβανο, οπότε δέχτηκα. Μερικοί λένε ότι ήταν μια γενναία απόφαση, αλλά δεν ήταν. Για να είμαι ειλικρινής, δεν είχα ιδέα σε τι έμπλεκα.»
Μόνο όταν διέσχιζε τη Γάζα σε θωρακισμένα οχήματα μαζί με περισσότερους από τριάντα άλλους από το κονβόι του ΟΗΕ συνειδητοποίησε την πραγματικότητα. «Οι πόρτες ήταν κλειδωμένες», λέει. «Μας είχαν δώσει οδηγίες: όταν ξεκινήσετε, μην τις ξεκλειδώσετε – αν ο ισραηλινός στρατός σας πυροβολήσει και σας διατάξει να βγείτε, μην βγείτε από το όχημα».
«Προσπαθήστε να μην σκοτωθείτε», τους είπε ο αρχηγός της αποστολής.
«Δύο εβδομάδες αργότερα, τα ίδια οχήματα δέχτηκαν πυρά από το Ισραήλ», λέει ο Μαμόντε.
Λίγο πριν από αυτό, σε ένα σημείο ελέγχου, οι αποσκευές τους ερευνήθηκαν από άνδρες με μαύρες στολές. Στη Γάζα, υπάρχει έλλειψη σχεδόν όλων των ιατρικών προμηθειών. Γι’ αυτό οι γιατροί φέρνουν μαζί τους βασικά είδη. Αλλά συχνά, οι στρατιώτες τα κατάσχουν όλα – ακόμα και το γάλα για βρέφη. Αυτό έχει συμβεί σε πολλές αποστολές, ανέφεραν οι γιατροί.
Ο Βρετανός πλαστικός χειρουργός Σαρμάντ Ταμίμι, ο οποίος μπήκε στη Γάζα στις 24 Ιουνίου του 2025, είχε ήδη προειδοποιηθεί από συναδέλφους του για τις κατασχέσεις. Όμως, γνώριζε επίσης την πείνα που επικρατεί στη Γάζα και τις καταστροφικές συνέπειες για τα μωρά. «Έβγαλα τα συμπληρώματα διατροφής για μωρά από τις συσκευασίες τους και έβαλα μόνο το αλουμινόχαρτο στις αποσκευές μου», λέει. «Στους στρατιώτες είπα ότι τα έπαιρνα για τον εαυτό μου».
Η Αμερικανίδα γιατρός επειγόντων περιστατικών Μίμι Σαιέντ κατάφερε να περάσει λαρυγγοσκόπια κάτω από τα ρούχα της, απαραίτητα για τη διασωλήνωση ασθενών. «Φοβόμουν», παραδέχεται. «Αλλά τα χρειάζομαι για να σώζω ζωές. Κανονικά, το λαρυγγοσκόπιο είναι μιας χρήσης. Στη Γάζα, τα χρησιμοποιούσα σε τουλάχιστον πενήντα ασθενείς το καθένα. Έπρεπε να το σκουπίζω και να το χρησιμοποιώ ξανά σε διαφορετικούς ασθενείς».
Αυτό το αγόρι πυροβολήθηκε στο κεφάλι. Προσπάθησα να τον σώσω. Στέκομαι εδώ έτοιμη να του κάνω διασωλήνωση. Αλλά πέθανε, αμέσως αφού τον διασωλήνωσα. Πέθανε μπροστά στα μάτια μου».
Δρ. Μίμι Σαγέντ, γιατρός τμήματος Επειγόντων Περιστατικών.
«Δεν καταλαβαίνω γιατί κατασχέθηκαν παιδικές τροφές από γιατρούς που διέσχιζαν τα σύνορα», λέει η Βρετανίδα πλαστική χειρουργός Βικτόρια Ρόουζ. «Δεν καταλαβαίνω γιατί κατασχέθηκαν φάρμακα. Δεν καταλαβαίνω γιατί αρνούνται την είσοδο στους μισούς γιατρούς. Υπάρχουν τόσα πολλά πράγματα που δεν καταλαβαίνω.»
Σε απάντησή του, ο IDF δήλωσε ότι οι ισχυρισμοί σχετικά με την κατάσχεση βρεφικού γάλακτος είναι «εντελώς ανακριβείς». Ο στρατός δήλωσε ότι, στην πραγματικότητα, εργάζεται για να διευκολύνει την είσοδο της ανθρωπιστικής βοήθειας. Σύμφωνα με τον IDF, από τις 19 Μαΐου 2025, «περίπου 5.000 τόνοι βρεφικού γάλακτος έχουν μεταφερθεί στη Λωρίδα της Γάζας συν μεγάλες ποσότητες άλλου είδους ανθρωπιστικής βοήθειας».
Οι γιατροί που έδωσαν συνέντευξη στην de Volkskrant εργάστηκαν σε όλη τη διάρκεια του πολέμου σε διάφορα νοσοκομεία και κλινικές πεδίου, συμπεριλαμβανομένων των Νάσερ, Αλ-Ακσα, του Ευρωπαϊκού Νοσοκομείου και του Αλ-Σίφα. Μερικοί συνεργάστηκαν με τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα και με οργανώσεις που ζήτησαν να μην κατονομασθούν, φοβούμενοι ότι η αποκάλυψη της ταυτότητάς τους θα τους εμπόδιζε να συνεχίσουν το έργο τους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται γενικοί χειρουργοί, ορθοπεδικοί, εντατικολόγοι, πλαστικοί χειρουργοί, χειρουργοί τραυμάτων και γιατροί επειγόντων περιστατικών. Μερικοί από αυτούς βρίσκονταν ακόμη στη Γάζα κατά τη στιγμή των συνεντεύξεων. Η εφημερίδα μίλησε επίσης με μια νοσοκόμα με εμπειρία σε εμπόλεμες ζώνες.
Τα νοσοκομεία όπου εργάστηκαν οι γιατροί
Η κατάσταση στα νοσοκομεία της Γάζας, πολλά από τα οποία έχουν καταστραφεί σε μεγάλο βαθμό, είναι πολύ χειρότερη από ότι είχαν προβλέψει οι γιατροί. «Έπρεπε να κόψω το πόδι μιας γυναίκας με ψαλίδι», λέει ο γιατρός επειγόντων Σάιεντ. «Χωρίς παυσίπονα. Δεν είχα άλλη επιλογή.»
Στις πτέρυγες επικρατεί έντονη μυρωδιά καμένων άκρων. «Ακούγαμε συνεχώς ανθρώπους να ουρλιάζουν», θυμάται ο γιατρός Σαλίχ ελ Σάντι από το Ρότερνταμ. «Στο νοσοκομείο μας, είχαμε αναισθητικά, αλλά όχι παυσίπονα. Οι ασθενείς ξυπνούσαν μετά από ακρωτηριασμούς με έντονο πόνο. Δεν μπορούσαμε να κάνουμε τίποτα για αυτούς.»
Στα χειρουργεία, το προσωπικό είναι απασχολημένο να κρατάει τις μύγες μακριά από τους ασθενείς που έχουν ανοιχτεί. Ο Νιζάμ Μαμόντ παρακολουθεί καθώς ένας συνάδελφος γιατρός στη μονάδα εντατικής θεραπείας φροντίζει ένα παιδί του οποίου ο αναπνευστήρας δεν λειτουργεί σωστά. Όταν αφαιρεί τον σωλήνα από το λαιμό του παιδιού, βλέπει ότι είναι φραγμένος. «Γεμάτος σκουλήκια», λέει ο Μαμόντ, «που βγαίνουν από το λαιμό του παιδιού».
Οι μηχανές μαγνητικής τομογραφίας και αιμοκάθαρσης, λένε οι γιατροί, είναι άχρηστες καθώς είναι γεμάτες τρύπες από σφαίρες. Ορισμένα χειρουργεία έχουν πυρποληθεί. Τα καλώδια των μηχανών υπερήχων έχουν κοπεί.
Δεν υπάρχει πολύς χρόνος για σκέψη. Ωστόσο, μερικές φορές επέρχεται μια αίσθηση δυσπιστίας. Ο Μαμόντε το βίωσε αυτό ενώ χειρουργούσε ένα 8χρονο κορίτσι. «Αιμορραγούσε, οπότε ζήτησα ένα κομμάτι γάζας για να απορροφήσει το υπερβολικό αίμα και να εντοπίσω το τραύμα», θυμάται.
Του είπαν ότι δεν υπήρχε γάζα.
«Ξαφνικά, σκέφτηκα την ειρωνεία της κατάστασης», λέει. «Η λέξη “γάζα” υποτίθεται ότι προέρχεται από τη Γάζα, επειδή οι κάτοικοι της Γάζας ήταν διάσημοι για τα λινά τους. Κι εμείς βρισκόμασταν εκεί, στην πατρίδα της γάζας, αλλά εγώ δεν μπορούσα να βρω ούτε μια. Χρειάστηκε να μαζέψω το αίμα από το σώμα της με τα χέρια μου.»
Ο γιατρός επειγόντων περιστατικών Αντίλ Χουσέιν ηχογράφησε ένα βιντεομήνυμα για τη μικρή του κόρη πριν από την αναχώρησή του, σε περίπτωση που δεν τον ξαναέβλεπε ποτέ. Άλλοι κανόνισαν τις διαθήκες τους. Όμως, παρά τον κίνδυνο όλοι οι γιατροί που έδωσαν συνέντευξη στην de Volkskrant αισθάνονταν μια ισχυρή εσωτερική ανάγκη να βοηθήσουν.
«Είμαι χειρουργός. Θέλω να πάω εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη», λέει ένας γιατρός που σύντομα θα επιστρέψει στη Γάζα και προτιμά να παραμείνει ανώνυμος από φόβο για αντίποινα από το Ισραήλ. «Η δουλειά μου εκεί έχει σημασία. Είναι ένα μήνυμα προς τον λαό της Γάζας: δεν σας έχουμε ξεχάσει».
Αυτό το αγόρι χρειάστηκε να υποβληθεί σε διπλό ακρωτηριασμό. Τα κάτω μέρη των ποδιών του φυλάσσονταν στο κουτί δίπλα στο κρεβάτι του».
Δρ. Σαλίχ ελ Σάντι, ιατρός.
Οι ξένοι γιατροί συνήθως μένουν στη Γάζα για δύο έως έξι εβδομάδες και μετά αντικαθίστανται. Πολλοί από αυτούς κοιμούνται στο νοσοκομείο και σχεδόν δεν το εγκαταλείπουν για εβδομάδες. Στο Νοσοκομείο Νάσερ, περίπου δεκαπέντε χειρουργοί μοιράζονται ένα δωμάτιο στον τέταρτο όροφο, κοντά στα χειρουργεία. Τη νύχτα, η θερμοκρασία μπορεί να φτάσει τους 38 βαθμούς.
Ο χειρουργός Νιζάμ Μαμόντ αναζήτησε ανακούφιση στην πέτρινη σκάλα δίπλα στην πτέρυγα. «Κοιμόμουν σε αυτές τις σκάλες κάθε βράδυ, ελπίζοντας ότι θα ήμουν ασφαλής από τα drones», λέει. Τον περασμένο μήνα, είδε το πάνω μέρος της ίδιας σκάλας να καταστρέφεται από ισραηλινή επίθεση – μια επίθεση που τράβηξε την προσοχή της διεθνούς κοινότητας, καθώς υπήρχε βίντεο που κατέγραφε τη στιγμή που σκοτώθηκαν εργαζόμενοι σε ανθρωπιστικές οργανώσεις και δημοσιογράφοι.
Η συντριπτική πλειοψηφία των τραυματισμών προέρχεται από εκρήξεις βομβών και οβίδων: οι άνθρωποι πλήττονται από το ωστικό κύμα, τη ζέστη, τα θραύσματα που εκτοξεύονται και τα κτίρια που καταρρέουν. Τα θραύσματα διαπερνούν τις σκηνές και τα σώματα αμέτρητων παιδιών – τα οποία αποτελούν περισσότερο από το σαράντα τοις εκατό του πληθυσμού της Γάζας.
«Έχω δει πολλά παιδιά με εγκεφαλική ύλη να κρέμεται έξω», λέει ο νοσηλευτής των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, Τζακ Λατούρ. «Συγγνώμη, ξέρω ότι κανείς δεν θέλει να το ακούσει, αλλά αυτό είναι που συμβαίνει εδώ.»
Την πρώτη φορά που ο χειρουργός Γκόερ Ράμπουρ βρέθηκε σε ένα περιστατικό πολλαπλών θυμάτων, είδε ένα πεντάχρονο κορίτσι χωρίς πόδι. «Ήταν στο πάτωμα. Το παιδί δίπλα της ήταν επίσης μικρό. Το πόδι της είχε κοπεί από το γόνατο και κάτω. Τότε ήρθε και άλλο. Πάγωσα. Σκέφτηκα ότι αυτό είναι η απόλυτη κόλαση.»
Σύμφωνα με τις υγειονομικές αρχές της Γάζας, περισσότεροι από 64.000 κάτοικοι της Γάζας έχουν πεθάνει μέχρι στιγμής, συμπεριλαμβανομένων σχεδόν 20.000 παιδιών. Το Ισραήλ αμφισβητεί την αξιοπιστία αυτών των αριθμών, υποστηρίζοντας ότι το υπουργείο ελέγχεται από τη Χαμάς. Μια ομάδα διεθνών ερευνητών του ιατρικού περιοδικού The Lancet κατέληξε ότι οι αριθμοί από το εν λόγω υπουργείο αντιπροσωπεύουν στην πραγματικότητα μια υποτίμηση της κατάστασης.
Παιδιά με τραύματα από πυροβολισμούς
Από όλους τους ασθενείς, υπάρχει μια ομάδα που σοκάρει περισσότερο τους γιατρούς: παιδιά με τραύματα από πυροβολισμούς στο κεφάλι ή στο στήθος και με το υπόλοιπο σώμα άθικτο.
Μια μεμονωμένη σφαίρα σε αυτές τις περιοχές αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι το παιδί στοχοποιήθηκε σκόπιμα. Αυτό συνιστά έγκλημα πολέμου. Σε άλλες ζώνες συγκρούσεων, οι γιατροί σπάνια αντιμετώπιζαν τέτοιες περιπτώσεις.
Η Μιμί Σάιεντ είναι Αμερικανίδα γιατρός επειγόντων περιστατικών που πέρασε δύο τετράμηνες περιόδους εργασίας στη Γάζα, στο Νοσοκομείο Νάσερ στο Χαν Γιουνίς και στο Αλ Ακσά στο Ντεϊρ αλ-Μπαλάχ. «Όπως οι περισσότεροι άνθρωποι, παρακολουθούσα τον πόλεμο μέσω ζωντανών μεταδόσεων στο κινητό μου», λέει. «Αλλά δεν μπορούσα να το κάνω πια. Είμαι μητέρα. Δεν μπορούσα απλώς να παρακολουθώ και να μην κάνω τίποτα.»
Περιγράφει τη Μίρα, ένα 4χρονο κοριτσάκι που είδε στο Νάσερ. Την έφεραν οι γονείς της. «Είπαν ότι την είχε χτυπήσει ένα τετρακόπτερο [οπλισμένο drone, σ.σ.] ενώ περπατούσε στην ανθρωπιστική ζώνη που είχε κηρύξει το Ισραήλ. Οι συνάδελφοί μου μου είπαν να την αφήσω να πεθάνει. Η εκτίμηση ήταν, δυστυχώς, ότι δεν μπορούσαμε να κάνουμε και πολλά. Αλλά κουνιόταν ακόμα λίγο. Ήταν πολύ μικρή. Ένα μικρό κοριτσάκι. Απλά δεν μπορούσα να κοιτάξω αλλού. Υπήρχε κάτι στο πρόσωπό της που με συγκίνησε. Έτσι, πήρα το ρίσκο.»
Η Σάιεντ διασωλήνωσε το κοριτσάκι χρησιμοποιώντας το λαρυγγοσκόπιο που είχε φέρει κρυφά η ίδια. Λίγα λεπτά αργότερα, κοίταξε με δυσπιστία την αξονική τομογραφία του κεφαλιού της Μίρα: υπήρχε μια σφαίρα καρφωμένη μέσα.
Με τη βοήθεια των συναδέλφων της, η Σάιεντ καταφέρνει να κρατήσει τη Μίρα στη ζωή. Αργότερα, το κοριτσάκι θα ξυπνήσει και θα αρχίσει να μιλάει ξανά – ένα μικρό θαύμα. Πολύ αργότερα, ένας άλλος γιατρός θα αφαιρέσει τη σφαίρα από το κεφάλι της.
Αλλά η Μίρα δεν είναι το μόνο παιδί με σφαίρα στο κεφάλι που συναντά η Σάιεντ. Αποφασίζει να τα φωτογραφίσει. «Σκέφτηκα: Πρέπει να το τεκμηριώσω αυτό. Συνειδητοποίησα ότι αυτά είναι εγκλήματα πολέμου.» Υπό εξαιρετικά αγχωτικές συνθήκες, φωτογραφίζει δεκαοκτώ παιδιά που είχαν πυροβοληθεί στο κεφάλι ή στο στήθος. Όλα ήταν μεμονωμένες βολές, λέει.
Η De Volkskrant ρώτησε τους γιατρούς πόσα παιδιά ηλικίας 15 ετών και κάτω είχαν δει με μία μόνο πληγή από πυροβολισμό στο κεφάλι και/ή στο στήθος. Η ερώτηση περιορίστηκε σκόπιμα σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, καθώς σε αυτή την ηλικία είναι σχεδόν πάντα ξεκάθαρο ότι είναι παιδιά.
Δεκαπέντε από τους δεκαεπτά γιατρούς δήλωσαν ότι είχαν συναντήσει παιδιά ηλικίας 15 ετών ή μικρότερα με τέτοια τραύματα από πυροβολισμό. Συνολικά, ανέφεραν 114 παιδιά — πολλά από τα οποία δεν επέζησαν.
Μερικοί γιατροί έβγαλαν φωτογραφίες ή κράτησαν σημειώσεις· άλλοι βασίστηκαν στη μνήμη τους. Κατόπιν αιτήματος της εφημερίδας, έδωσαν τις πιο συγκρατημένες τους εκτιμήσεις: αποκλείστηκαν όλες οι περιπτώσεις για τις οποίες δεν ήταν σίγουροι. Δεν συμπεριλήφθηκαν στον υπολογισμό ούτε τα παιδιά που είχαν πυροβοληθεί και σε άλλα μέρη του σώματος, καθώς τέτοιες πληγές είναι λιγότερο βέβαιο πως πρόκειται για σκόπιμη στόχευση.
Οι γιατροί υποψιάζονται ότι ο συνολικός αριθμός των παιδιών που πυροβολήθηκαν στο κεφάλι ή στο στήθος είναι πολλές φορές υψηλότερος από τον αριθμό που είδαν προσωπικά. Τα παιδιά που πέθαναν ακαριαία, λένε, συχνά δεν έφτασαν ποτέ στο νοσοκομείο. Επιπλέον, οι γιατροί δεν εργάζονταν σε όλα τα νοσοκομεία της Γάζας και το κάνουν μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Η εφημερίδα de Volkskrant παρουσίασε δεκάδες εικόνες παιδιών με τραύματα από πυροβολισμούς και διάφορες ακτινογραφίες σε δύο ιατροδικαστές. Αυτοί επιβεβαίωσαν ότι τα τραύματα προκλήθηκαν από σφαίρες και όχι από θραύσματα.
«Είναι πολύ πιθανό να πρόκειται για πυροβολισμούς από μεγάλη απόσταση που στοχεύουν στο κεφάλι και/ή τον λαιμό με σφαίρες στρατιωτικού τύπου», λέει ο ιατροδικαστής Βιμ Βαν ντε Βόρντε, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Λουβέν. Σύμφωνα με τον Βαν ντε Βόρντε, οι φωτογραφίες δεν είναι αρκετά καλές για να εξαχθούν νομικά συμπεράσματα – «κάτι που είναι κατανοητό, δεδομένων των εξαιρετικά δύσκολων τοπικών συνθηκών».
Ο ιατροδικαστής Φρανκ βαν ντε Γκουτ λέει: «Στις ακτινογραφίες, βλέπω κεφάλια παιδιών με σφαίρες που έχουν σφηνώσει μέσα. Οι σφαίρες πρέπει να έχασαν πολλή ενέργεια κατά τη διαδρομή, επειδή τα παιδιά έχουν λεπτότερα κρανία από τους ενήλικες αλλιώς θα τα είχαν διαπεράσει. Άρα, αυτά τα παιδιά πυροβολήθηκαν από μεγάλη απόσταση».
Αυτό το εύρημα συνάδει με τις μαρτυρίες αυτοπτών μαρτύρων, σύμφωνα με τις οποίες πολίτες ανέφεραν στους γιατρούς ότι οι σφαίρες προέρχονταν συνήθως από οπλισμένα drones ή ελεύθερους σκοπευτές του ισραηλινού στρατού (IDF). Οι ελεύθεροι σκοπευτές είναι σε θέση να στοχεύουν άτομα από μεγάλες αποστάσεις ίσως και πάνω από ένα χιλιόμετρο. Ο IDF αρνήθηκε να απαντήσει σε ερωτήσεις σχετικά με ελεύθερους σκοπευτές που πυροβολούν παιδιά.
Σύμφωνα με τον πρώην διοικητή του ολλανδικού στρατού, Μάρτ ντε Κρόιφ, η πιθανότητα να πρόκειται για τυχαία χτυπήματα είναι σχεδόν μηδενική, δεδομένου ότι οι γιατροί περιγράφουν περισσότερες από εκατό τέτοιες περιπτώσεις. «Απλά σκεφτείτε πόσο μικρό είναι το κεφάλι σε σύγκριση με το υπόλοιπο σώμα», λέει. «Αν βλέπετε μεγάλο αριθμό τραυμάτων από πυροβολισμούς στην περιοχή του στήθους και του κεφαλιού, αυτό δεν είναι παράπλευρη απώλεια. Είναι σκόπιμη στόχευση.»
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Νετανιάχου και η στρατιωτική ηγεσία έχουν αρνηθεί επανειλημμένα ότι οι στρατιώτες πυροβολούν σκόπιμα Παλαιστίνιους πολίτες. Ωστόσο, ανώνυμοι στρατιώτες έχουν παραδεχτεί πολλές φορές στην ισραηλινή εφημερίδα Haaretz ότι αυτό συμβαίνει. Η οργάνωση «Breaking the Silence» (Σπάζοντας τη σιωπή), μια ισραηλινή οργάνωση βετεράνων του στρατού, αποκάλυψε επίσης – επικαλούμενη εκατοντάδες συνεντεύξεις με στρατιώτες – ότι τους δόθηκε εντολή να πυροβολούν όποιον εισέρχεται σε μια συγκεκριμένη περιοχή.
Τον Αύγουστο, το BBC δημοσίευσε τα ευρήματα μιας έρευνας για περισσότερα από 160 παιδιά που πυροβολήθηκαν στη Γάζα. Σε 95 από αυτές τις περιπτώσεις, η σφαίρα χτύπησε το κεφάλι ή το στήθος. Το BBC μίλησε με αυτόπτες μάρτυρες σε 59 περιπτώσεις. Σε 57 από αυτές, ο πυροβολισμός αποδόθηκε στον ισραηλινό στρατό. Μόνο σε δύο περιπτώσεις, η σφαίρα φέρεται να προήλθε από παλαιστινιακά πυρά.
Οι περισσότεροι από τους γιατρούς που μίλησαν στην de Volkskrant δήλωσαν ότι θα ήθελαν να είχαν συγκεντρώσει περισσότερα αποδεικτικά στοιχεία, αλλά μέσα στο χάος της Γάζας αυτό απλά δεν ήταν δυνατό. Ή δεν τόλμησαν να το προσπαθήσουν. Ο ορθοπεδικός χειρουργός Μαρκ Περλμούτερ (69), ο οποίος έχει πραγματοποιήσει σαράντα ανθρωπιστικές αποστολές, δήλωσε: «Μακάρι να είχα την ψυχραιμία να καταγράψω περισσότερα.»
«Αυτό είναι το μεγαλύτερο μου παράπονο», προσθέτει η Αμερικανίδα αναισθησιολόγος και εντατικολόγος Αλία Κάταν. «Αλλά περιποιούμουν ασθενείς. Εκείνη τη στιγμή, απλά δεν ήταν η πρώτη μου προτεραιότητα. Μακάρι κάποιος να μου είχε πει ότι δεν θα πρέπει να ενεργώ μόνο ως γιατρός, αλλά και ως δημοσιογράφος.»
‘Ομως οι αναμνήσεις τους από τα παιδιά είναι μερικές φορές εκπληκτικά λεπτομερείς.
«Κατά τη διάρκεια ενός συμβάντος με μαζικές απώλειες, περπατούσα μέσα στο τμήμα επειγόντων περιστατικών», θυμάται ο Περλμούτερ. «Υπήρχαν παιδιά παντού. Τα γύριζα, προσπαθώντας να δω ποιον μπορούσα ακόμα να βοηθήσω. Και τότε είδα αυτά τα δύο μικρά αγόρια. Ήταν νεκρά. Και τα δύο είχαν πυροβοληθεί στο στήθος και στο κεφάλι. Έξι ή επτά ετών. Τα εξέτασα. Ζήτησα από τον ιατρικό βοηθό να τραβήξει φωτογραφίες.» Οι φωτογραφίες βρίσκονται στην κατοχή της εφημερίδας.
Ο Περλμούτερ θυμάται να ακούει τον άνδρα που έφερε ένα από τα αγόρια να ουρλιάζει. «Δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί ο δράστης είχε χτυπήσει το παιδί και όχι αυτόν, τον ενήλικα.» Λίγα λεπτά αργότερα, βλέπει τον άνδρα, πιθανώς τον πατέρα του παιδιού, να κλαίει. Ο άνδρας κάθεται σοκαρισμένος στο πάτωμα, ενώ το παιδί μεταφέρεται στο νεκροτομείο. Ο Περλμούτερ βγάζει το κινητό του και τραβά μια φωτογραφία.
Η αναισθησιολόγος και εντατικολόγος Αλία Κάταν αφηγείται την ιστορία ενός μικρού κοριτσιού που έφερε η μητέρα του:
«Δεν ήταν καν δύο ετών», λέει. «Ήταν πολύ χλωμή αλλά δεν φαινόταν να έχει τραύματα, οπότε υπέθεσα ότι είχε εσωτερική αιμορραγία.
«Ήταν νεκρή. Η μητέρα της ούρλιαζε σπαρακτικά. Είχε περάσει πάρα πολλά χρόνια προσπαθώντας να κάνει παιδί. Έτσι ξεκινήσαμε την καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση και την διασωληνώσαμε. Ήθελα να δείξω στη μητέρα ότι είχα κάνει ό,τι μπορούσα. Το κάνουμε συχνά αυτό με πολύ μικρά παιδιά. Ενώ την περιποιούμουν, κάποιος μου έδωσε την αξονική τομογραφία. Και τότε το είδα: μια σφαίρα στο κεφάλι της. Είδα το αίμα. Μια τέλεια βολή στον κρόταφο.»
«Τράβηξα μια φωτογραφία από την άκρη του κρεβατιού», λέει η Κάταν. «Είναι μια από τις ελάχιστες φωτογραφίες που τράβηξα στη Γάζα. Αλλά ήμουν τόσο έκπληκτη. Σκέφτηκα ότι διαφορετικά δεν θα με πιστέψει κανείς.»
Έρευνα από την ΝΥΤ
Ο Φερόζ Σίντβα κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα το φθινόπωρο του 2024. Αφού παρακολούθησε ένα συνέδριο στις ΗΠΑ, όπου έμαθε ότι και άλλος ένας γιατρός είχε παρατηρήσει τα ίδια πράγματα με αυτόν, ξεκίνησε μια έρευνα σε συνεργασία με την εφημερίδα The New York Times. Ζήτησαν από 64 Αμερικανούς επαγγελματίες υγείας που είχαν εργαστεί στη Γάζα να συμπληρώσουν ένα ερωτηματολόγιο.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν στις 9 Οκτωβρίου 2024, είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά. Στο άρθρο με τίτλο «65 γιατροί, νοσηλευτές και παραϊατρικό προσωπικό: Τι είδαμε στη Γάζα», 44 ερωτηθέντες ανέφεραν ότι είχαν δει πολλά παιδιά ηλικίας 12 ετών ή μικρότερα που είχαν πυροβοληθεί στο κεφάλι ή στο στήθος. 25 δήλωσαν ότι είχαν δει υγιή νεογέννητα να επιστρέφουν στο νοσοκομείο και να πεθαίνουν από αφυδάτωση, πείνα ή λοίμωξη. 52 ανέφεραν ότι είδαν μικρά παιδιά που είχαν αυτοκτονικές τάσεις ή που έλεγαν ότι εύχονταν να είχαν πεθάνει.
Εκείνη την εποχή, ήταν ακόμα Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών ο Τζο Μπάιντεν. Οι γιατροί είχαν ήδη εκφράσει τις ανησυχίες τους σε ανοιχτή επιστολή προς αυτόν, ανησυχώντας για τον υψηλό αριθμό μικρών παιδιών που πέθαιναν. Αλλά ο Μπάιντεν – αναποφάσιστος ανάμεσα σε αντίθετες απόψεις εντός του ίδιου του Δημοκρατικού Κόμματος – δεν απάντησε.
Ο Σίντβα περίμενε ότι το άρθρο της New York Times θα άλλαζε κάτι. «Είναι εξαιρετικά σπάνιο 65 Αμερικανοί επαγγελματίες υγείας να εκφράσουν τη γνώμη τους τόσο δημόσια», είπε, ενώ πρόσθεσε ότι το άρθρο διαβάστηκε εκατομμύρια φορές.
Όμως η δημοσίευση δεν προκάλεσε τη θύελλα οργής που είχε προβλέψει ο Σίντβα. Ούτε οδήγησε σε αλλαγή της πολιτικής κατεύθυνσης. «Στην ουσία, απλώς αγνοήθηκε από την κυβέρνηση Μπάιντεν.»
Η “παιχνιδοποίηση” του πολέμου
Για λίγο υπήρξε μια αμυδρή ελπίδα για τη Γάζα, με την εκεχειρία στις αρχές του 2025. Αλλά τις πρώτες πρωινές ώρες της 18ης Μαρτίου, γύρω στις 2:30 π.μ., αυτή η ελπίδα εξανεμίστηκε. Με αεροπορικές επιδρομές μεγάλης κλίμακας, το Ισραήλ ξεκινά μια εντατική φάση της εκστρατείας καταστροφής με ολομέτωπη επίθεση στη Γάζα.
Οι γιατροί παρακολουθούν την κατάσταση στα νοσοκομεία να επιδεινώνεται μέρα με τη μέρα. Τα περιστατικά μαζικών θυμάτων γίνονται όλο και πιο συχνά – μερικές φορές πολλά σε μια μόνο μέρα. Πολλοί από τους ασθενείς που φτάνουν φέρουν σημάδια από προηγούμενους βομβαρδισμούς. Η πείνα εξασθενεί σοβαρά τόσο τους ασθενείς όσο και το ιατρικό προσωπικό.
Τα τραυματισμένα παιδιά που δεν έχουν πλέον ούτε έναν επιζώντα συγγενή γίνονται μια επίσημη ιατρική κατηγορία: WCNSF – Wounded Child No Remaining Family (Τραυματισμένο Παιδί Χωρίς Επιζώντα Συγγενή).
Ο Φερόζε Σίντβα, στη μέση της δεύτερης αποστολής του, ξυπνά εκείνη τη νύχτα καθώς η πόρτα των κοιτώνων ανατινάζεται. Το Ισραήλ έχει παραβιάσει την εκεχειρία με μια σειρά αεροπορικών επιδρομών μεγάλης κλίμακας. Στο σκοτάδι, οι γιατροί κάθονται ζαλισμένοι και σιωπηλοί, κοιτάζοντας στο κενό για σχεδόν ένα λεπτό. Ακούνε τις βόμβες να πέφτουν.
«Πρέπει να πάμε κάτω», λέει ένας από αυτούς.
Μέσα σε λίγες ώρες, φτάνουν εκατοντάδες ασθενείς. Ο Σίντβα ξεκινά τη βάρδια του εκείνη τη νύχτα στο τμήμα επειγόντων περιστατικών.
«Τα πρώτα δέκα λεπτά απλώς διαπιστώναμε τον θάνατο μικρών παιδιών», λέει.
«Και το χειρότερο είναι ότι δεν ήταν νεκρά. Τα περισσότερα από αυτά δεν ήταν ακόμα νεκρά. Οι καρδιές τους χτυπούσαν ακόμα. Αλλά τα σηκώναμε και τα παραδίδαμε σε κάποιο μέλος της οικογένειας. Δεν μιλάω αραβικά, αλλά υπήρχε μια λέξη που έμαθα: khalas – σημαίνει «αρκετά». Έπρεπε να κάνουμε επιλογές, για να μπορέσουμε να περιθάλψουμε άλλους. Αυτό σήμαινε ότι έπρεπε να μεταφερθούν σε άλλο τμήμα του νοσοκομείου – για να πεθάνουν εκεί».
Ο Μάρκ Περλμούτερ βρίσκεται στο Νοσοκομείο Αλ-Άκσα την ίδια νύχτα και βλέπει ένα μικρό αγόρι, ξαπλωμένο στο έδαφος. Καλυμμένο από την κορυφή μέχρι τα νύχια με γκρίζα σκόνη.
«Ήταν ξαπλωμένος σε μια λίμνη από το αίμα του. Δεν είχε πόδι. Προσπάθησα να περάσω από δίπλα του. Ξαφνικά άπλωσε το χέρι του και άρπαξε το παντελόνι μου. Δεν μπορούσε να μιλήσει, αλλά με κοίταξε κατευθείαν. Είδα τη λίμνη γύρω του να γίνεται όλο και μεγαλύτερη. Έπρεπε να τραβήξω το πόδι μου μακριά του – για να μπορέσω να βοηθήσω ένα άλλο παιδί.»
Στο τηλέφωνο, αρχίζει να κλαίει λέγοντας «Έπρεπε να περάσω από πάνω του». Δεν έχει καταφέρει να βγάλει το αγόρι από το μυαλό του.
Κατά τη διάρκεια περιστατικών με μαζικές απώλειες, οι γιατροί κατακλύζονται από σοβαρά τραυματισμένους ασθενείς, γεγονός που καθιστά δύσκολη τη διατήρηση μιας συνολικής εικόνας. Ωστόσο, εν μέσω του χάους, δύο μοτίβα συνεχίζουν να ξεχωρίζουν για τους γιατρούς που ενδεχομένως υποδηλώνουν εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν από το Ισραήλ. Βρίσκουν στοιχεία που υποδηλώνουν τη χρήση εξαιρετικά αμφιλεγόμενων όπλων και σημάδια της «παιχνιδοποίησης» του πολέμου.
Μεταξύ των πολλών ανθρώπων με ακρωτηριασμούς και εγκαύματα, οι γιατροί παρατηρούν ασθενείς που φτάνουν με μικρά τραύματα, οι οποίοι ωστόσο βρίσκονται σε πολύ κακή κατάσταση.
Αποδεικνύεται ότι έχουν χτυπηθεί από μικροσκοπικά θραύσματα μετάλλου, σε σχήμα κύβων ή κυλίνδρων. Αυτά τα κομμάτια είναι τόσο μικρά – μόλις μερικά χιλιοστά – που οι γιατροί μερικές φορές δεν μπορούν καν να βρουν τραύμα εισόδου ή εξόδου. Αλλά μέσα στο σώμα, προκαλούν αυτό που οι γιατροί περιγράφουν ως «φρικτή βλάβη»: τα όργανα τρυπιούνται, τα νεύρα και τα αιμοφόρα αγγεία σπάνε. Ως αποτέλεσμα οι ασθενείς υποφέρουν από θανατηφόρα εσωτερική αιμορραγία ή αναγκάζονται να υποστούν ακρωτηριασμούς.
Σύμφωνα με τον Θάερ Αχμάντ, γιατρό επειγόντων περιστατικών από το Σικάγο, οι πληγές εισόδου είναι τόσο ανεπαίσθητες που ορισμένοι ασθενείς αρχικά στέλνονται σπίτι. «Κάποιοι επέστρεψαν με την κοιλιά γεμάτη αίμα. Ένας από αυτούς πέθανε ενώ περίμενε να χειρουργηθεί.»
Εννέα γιατροί δήλωσαν στην de Volkskrant ότι είχαν συναντήσει αυτά τα θραύσματα σε σχήμα κύβου ή κυλίνδρου σε ασθενείς. Μερικοί μοιράστηκαν με την εφημερίδα φωτογραφίες και βίντεο αυτών των ασθενών που είχαν χτυπηθεί από θραύσματα.
Νωρίτερα, εμπειρογνώμονες όπλων που αναφέρθηκαν στη βρετανική εφημερίδα The Guardian δήλωσαν ότι οι τραυματισμοί συνάδουν με όπλα θραύσης ισραηλινής κατασκευής: εκρηκτικά γεμάτα με μεγάλες ποσότητες μικρών, κυβοειδών μεταλλικών σωματιδίων.
Ο Μάρκ Περλμούτερ, αντιπρόεδρος του Διεθνούς Κολλεγίου Χειρουργών, λέει ότι έβρισκε τακτικά αυτά τα θραύσματα. «Χειρούργησα τουλάχιστον δέκα άτομα που τα είχαν.» Δηλώνει ότι έβγαλε λαθραία δύο μεταλλικά θραύσματα από τη Γάζα στις αποσκευές του. «Τα παρέδωσα στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.»
Σύμφωνα με τον Περλμούτερ, τα θραύσματα είναι κατασκευασμένα από βολφράμιο.
Το βολφράμιο είναι ένα εξαιρετικά σκληρό μέταλλο, σχεδόν διπλάσιο σε βάρος από τον χάλυβα. Εξαιτίας αυτού, μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ζημιές όταν διασκορπίζεται μετά από μια έκρηξη. Η χρήση του σε πυκνοκατοικημένες περιοχές όπως η Γάζα είναι εξαιρετικά αμφιλεγόμενη, καθώς έχει σχεδιαστεί για να προκαλεί το μέγιστο αριθμό θυμάτων και δεν κάνει διάκριση μεταξύ αμάχων και στρατιωτών. Η Διεθνής Αμνηστία κατηγορεί εδώ και καιρό το Ισραήλ για τη χρήση τέτοιων όπλων στη Γάζα.
Σύμφωνα με τον IDF, ο ισχυρισμός ότι το Ισραήλ χρησιμοποιεί όπλα που προκαλούν τραυματισμούς από θραύσματα είναι «ένα κατάφωρο ψέμα». «Ο IDF δεν διαθέτει ούτε χρησιμοποιεί τέτοια όπλα. Ο ισχυρισμός αυτός δεν έχει καμία βάση στην πραγματικότητα και αποτελεί σκόπιμη παραποίησή της».
Από τις αρχές Μαρτίου 2025, το Ισραήλ έχει αποκλείσει πλήρως την παροχή βοήθειας στη Γάζα. Δύο μήνες αργότερα, σχεδόν όλα τα εφόδια στην περιοχή έχουν εξαντληθεί και όλο και περισσότεροι άνθρωποι λιμοκτονούν. Η διεθνής κριτική κατά του Ισραήλ εντείνεται.
Σε απάντηση, από τα τέλη Μαΐου του ίδιου έτους, το Ισραήλ άνοιξε τέσσερα αμφιλεγόμενα σημεία διανομής τροφίμων στη Γάζα, όπου οι Παλαιστίνιοι πρέπει να μεταβούν για να λάβουν βοήθεια. Από την αρχή, αυτά αποδείχθηκαν σημεία θανάτου. Άμαχοι που περίμεναν στην ουρά δέχονταν πυροβολισμούς.
Οι στρατιώτες το παραδέχτηκαν μάλιστα στην ισραηλινή εφημερίδα Haaretz: κατόπιν διαταγών των διοικητών τους, πυροβόλησαν ομάδες αμάχων που δεν αποτελούσαν απειλή. «Είναι πεδίο μάχης», είπε ένας στρατιώτης. «Ο τρόπος επικοινωνίας μας είναι οι πυροβολισμοί». Σύμφωνα με τον ίδιο, οι πολίτες «ξέρουν» ότι μπορούν να πλησιάσουν το σημείο διανομής τροφίμων μόλις σταματήσουν οι πυροβολισμοί. Ένας άλλος στρατιώτης είπε ότι μεταξύ τους το αποκαλούν με το όνομα παιδικού παιχνιδιού παρόμοιο με το γνωστό μας «αγαλματάκια ακούνητα-αγέλαστα» όπου τα παιδιά προσπαθούν να πλησιάσουν τον «κυνηγό» χωρίς να τα πιάσει να κινούνται.
Κάθε φορά που ανοίγει ένα σημείο διανομής τροφίμων, οι γιατροί στα νοσοκομεία βλέπουν δεκάδες πολίτες να φτάνουν με τραύματα από πυροβολισμούς. Οι περισσότεροι είναι αγόρια, έφηβοι και νεαροί ενήλικες. Μεταφέρονται σε μεγάλες ομάδες ταυτόχρονα με καροτσάκια που σέρνουν γαϊδούρια. Μερικοί κρατούν ακόμα άδειες σακούλες τροφίμων.
Αρκετοί γιατροί παρατηρούν ένα μοτίβο στα τραύματα. Το μέρος του σώματος που στοχεύεται διαφέρει κάθε μέρα, σαν να πρόκειται για συντονισμένη δράση.
Ο Βρετανός χειρουργός Γκόερ Ράμπουρ λέει ότι είδε πέντε ή έξι ασθενείς σε μία μέρα που είχαν πυροβοληθεί και στα δύο χέρια και στα δύο πόδια, σύμφωνα με μαρτυρίες αυτό από τον IDF. «Ήταν για πλάκα;» αναρωτιέται ο Ράμπουρ. «Μήπως οι στρατιώτες παίζουν κάποιο παιχνίδι;»
Ο φημισμένος Βρετανός χειρουργός οισοφάγου και στομάχου Νικ Μέιναρντ από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης βίωσε και αυτός κάτι παρόμοιο, όταν έπρεπε να χειρουργήσει διαδοχικά τέσσερα άτομα που είχαν πυροβοληθεί στην κοιλιά.
Ο Μέιναρντ άρχισε να ρωτάει άλλους γιατρούς αν είχαν δει το ίδιο. «Κάθε γιατρός με τον οποίο το συζήτησα στο Νοσοκομείο Νάσερ το αναγνώρισε», λέει. «Τη μια μέρα, έβλεπαν κυρίως τραύματα από πυροβολισμούς στο κεφάλι και τον αυχένα. Την επόμενη μέρα, ήταν το στήθος. Την άλλη μέρα τα άκρα. Μετά η κοιλιά. Ή ακόμα και οι όρχεις. Ένας ειδικευόμενος ουρολόγος μου είπε ότι είχε τέσσερα αγόρια σε μια μέρα που είχαν πυροβοληθεί στη βουβωνική χώρα.» Λόγω των χαοτικών συνθηκών στη Γάζα, ο Μέιναρντ λέει ότι ήταν αδύνατο να τηρείται καθημερινό αρχείο για το ποια μέρη του σώματος χτυπήθηκαν και πόσο συχνά.
Στο παρελθόν, υπήρχαν ενδείξεις ότι οι ισραηλινοί ελεύθεροι σκοπευτές ένιωθαν ότι παίζουν κάποιο παιχνίδι όταν πυροβολούσαν συγκεκριμένα μέρη του σώματος. Το 2020, ισραηλινοί ελεύθεροι σκοπευτές δήλωσαν ανώνυμα στην εφημερίδα Haaretz πώς προσπαθούσαν να σπάσουν «ρεκόρ» χτυπώντας όσο το δυνατόν περισσότερα γόνατα σε μία μόνο μέρα. Ένας από αυτούς πέτυχε 42.
Ο IDF ουσιαστικά δεν απαντά σε ερωτήσεις σχετικά με το μοτίβο που παρατηρούν οι γιατροί. Σύμφωνα με τον στρατό, είναι η Χαμάς που «δημιουργεί επικίνδυνες συνθήκες για τους πολίτες».
Ωστόσο, οι μαρτυρίες των γιατρών συνεχίζονται.
Στις αρχές Αυγούστου, ο Αμερικανός γιατρός επειγόντων περιστατικών Αντίλ Χουσέιν είχε μόλις επιστρέψει από το Νοσοκομείο Νάσερ, όταν μίλησε σε ένα πλήθος στο Τέξας. Επισημαίνει την απουσία ξένων δημοσιογράφων στη Γάζα. «Έτσι, εναπόκειται σε εμάς, τους εργαζόμενους στον τομέα της υγείας που βρισκόμαστε εκεί», λέει, «να γίνουμε μάρτυρες». Λέει ότι αισθάνεται ότι είναι «καθήκον μας να μιλήσουμε» για τους ανθρώπους στη Γάζα. Σε δύο εβδομάδες, λέει, είδε εκατοντάδες θανάτους στο τμήμα επειγόντων περιστατικών.
Μιλάει για τον Αχμέντ, ένα 10χρονο αγόρι που επέστρεψε από ένα σημείο διανομής τροφίμων με άδειες τσάντες. «Τον έφεραν στο τμήμα επειγόντων περιστατικών μου, με τραύματα από πυροβολισμούς στο κεφάλι, το λαιμό και την κοιλιά», λέει ο Χουσέιν. Λέει στην de Volkskrant ότι έδωσε στο αγόρι κεταμίνη στις τελευταίες του στιγμές για να διευκολύνει το θάνατό του. «Τον κράτησα σφιχτά. Και του ψιθύρισα στο αυτί: Συγγνώμη.»
Οι γιατροί που φεύγουν από την περιοχή κατακλύζονται σχεδόν όλοι από ενοχές επειδή μπορούν να φύγουν, ενώ όλοι οι άλλοι μένουν πίσω.
«Μετά την πρώτη μου αποστολή, κράτησα επαφή με τους συναδέλφους μου στη Γάζα και ρώτησα πώς τα πάνε», λέει ο Σαρμάντ Ταμίμι, ο οποίος επέστρεψε στα τέλη Ιουλίου από τη δεύτερη αποστολή του. «Αλλά δεν μπορώ να το κάνω πια. Επειδή φοβάμαι τι θα μου πουν.»
Το καθήκον τους
Είναι 28 Μαΐου 2025 και στα κεντρικά γραφεία των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη, ο Σίντβα απευθύνεται στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Η πρόσκληση ήρθε την τελευταία στιγμή, αναγκάζοντάς τον να ακυρώσει όλα τα ραντεβού με τους ασθενείς του στο νοσοκομείο του Στόκτον.
«Δεν είμαι εδώ ως υπεύθυνος χάραξης πολιτικής ή πολιτικός», λέει ο Φερόζ Σίντβα. «Είμαι ένας γιατρός που μαρτυρά τη σκόπιμη καταστροφή ενός συστήματος υγειονομικής περίθαλψης, τη στοχοποίηση των δικών μου συναδέλφων και την εξαφάνιση ενός λαού. Οι ασθενείς μου ήταν 6χρονα παιδιά με θραύσματα στη καρδιά και σφαίρες στον εγκέφαλο. Και έγκυες γυναίκες των οποίων η λεκάνη είχε καταστραφεί και τα έμβρυά τους είχαν κοπεί στα δύο, ενώ ήταν ακόμα στη μήτρα.»
Στην πραγματικότητα, όπως θα έλεγε αργότερα στην de Volkskrant, η αρχική του ομιλία ήταν «πολύ πιο σκληρή». Αλλά, κατόπιν συμβουλής ενός έμπιστου φίλου, μετριάσε τα λόγια του για να μην παρεκκλίνει υπερβολικά από τις διπλωματικές συμβάσεις.
Σχεδόν όλοι οι γιατροί που μίλησαν περιέγραψαν ότι ένιωθαν την ίδια ανάγκη με τον Σίντβα. Πηγαίνουν στη Γάζα για να βοηθήσουν, να περιθάλψουν τους τραυματίες, να σώσουν ζωές. Αλλά όταν γίνονται μάρτυρες της κλίμακας της καταστροφής, του αριθμού των αθώων αμάχων που σκοτώθηκαν και του πόσο λίγες ζωές είναι πραγματικά σε θέση να σώσουν, συνειδητοποιούν ότι το έργο τους δεν τελειώνει όταν επιστρέφουν στην πατρίδα τους.
Από ουδέτεροι φροντιστές, έχουν γίνει δημόσιοι μάρτυρες. Έτσι μπορούν να πουν σε όσο το
δυνατόν περισσότερους ανθρώπους αυτό που έχουν δει με τα μάτια τους.
Βρετανικό Κοινοβούλιο
Αυτό συμβαίνει στον Νιζάμ Μάμντε, όταν το φθινόπωρο του 2024 καταθέτει ενώπιον μιας βρετανικής κοινοβουλευτικής επιτροπής. Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, η οποία μεταδίδεται ζωντανά, ο 63χρονος χειρουργός καταρρέει.
Ενώ περιγράφει πώς παιδιά, μετά από έναν βομβαρδισμό, έμεναν ξαπλωμένα στο έδαφος και μετά πυροβολούνταν από οπλισμένα drones ο Μάμντε κλείνει τα μάτια του και τα χείλη του αρχίζουν να τρέμουν.
Για σχεδόν τριάντα χρόνια, ο Μάμντε ήταν μέλος του Εργατικού Κόμματος. Μάλιστα, έκανε εκστρατεία για λογαριασμό του κατά τις τελευταίες εκλογές. «Αλλά τώρα έπαψα να είμαι μέλος, γιατί ντρέπομαι για την εργατική μας κυβέρνηση. Πιστεύω ότι έχουν ηθική υποχρέωση να δράσουν – και δεν δείχνουν κανένα σημάδι ότι θα το κάνουν. Πιστεύω ότι μια μέρα θα κριθούν πολύ αυστηρά για αυτό».
Είναι ένα βάρος που φέρουν σχεδόν όλοι οι γιατροί: προέρχονται από χώρες που είναι παραδοσιακοί σύμμαχοι του Ισραήλ. Χώρες που – ακόμη και αφού άκουσαν τις μαρτυρίες τους – δεν έδρασαν αρκετά αποφασιστικά για να σταματήσουν το Ισραήλ. Και στην περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών, συνεχίζουν να προμηθεύουν τα ίδια τα όπλα που καθιστούν δυνατή την αιματοχυσία.
Στα νοσοκομεία της Γάζας, οι γιατροί προσπαθούν να μην το σκέφτονται. Αλλά μερικές φορές, δεν μπορούν να το αποφύγουν.
Όταν το Ισραήλ παραβίασε την εκεχειρία στις 18 Μαρτίου 2025 με μια σειρά βομβαρδισμών, οι διάδρομοι του Νοσοκομείου Νάσερ γέμισαν γρήγορα με πτώματα και τραυματίες. «Θυμάμαι ένα πεντάχρονο κορίτσι», λέει ο Φερόζ Σίντβα. «Το όνομά της ήταν Σαμ. Ήταν το πρώτο παιδί που κατάφερα να σώσω εκείνη την ημέρα. Καθόμουν δίπλα της στο πάτωμα, προσπαθώντας να την βοηθήσω να αναπνεύσει. Ένα θραύσμα είχε διαπεράσει τον εγκέφαλό της και εγώ απλώς κοίταζα αυτό το μικρό ρυάκι αίματος που έβγαινε από εκεί». Μέσα στο χάος, με τις κραυγές των παιδιών να αντηχούν γύρω τους, ο Σίντβα μπορούσε να σκεφτεί μόνο ένα πράγμα: «Μήπως πλήρωσα εγώ για αυτό το θραύσμα; Ή μήπως ο γείτονάς μου; Ή ο γείτονάς του; Σε ποιον Αμερικανό μπορώ να στείλω email για να του πω ότι βρέθηκε η χειροβομβίδα του;»
