Ο αείμνηστος διανοητής – ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Τσουκαλάς μου
είχε δώσει την τελευταία του συνέντευξη, στο σπίτι του, συνομιλώντας
με τον επίσης σκηνοθέτη – ακαδημαϊκό Στάθη Λιβαθινό.
Επιμέλεια: Εύα Νικολαίδου
Στην ερώτησή μου ποιοι ήταν οι αγαπημένοι του δάσκαλοι, μου
απάντησε ως εξής.
«Οι γονείς μου χώρισαν όταν ήμουν τριών ετών και ζούσα στο σπίτι με
την μητέρα και τον θείο μου.
Δεν είχε άλλα παιδιά τότε ο θείος μου, αργότερα απέκτησε άλλον ένα
γιο, οπότε ασχολιόταν με μένα. Του είχε αναθέσει μάλιστα η μητέρα
μου, επειδή ήταν μικροκαμωμένη και δεν με έδερνε, να με τιμωρεί και
να με δέρνει. Μία φορά, η μάνα μου τον φώναξε και του είπε να με
συνετίσει. Ο θείος μου ξεκίνησε να μου δίνει κάτι ελάχιστα πράγματα
για να μη με πονέσει. Αντί να κλαίω εγώ που με έδερνε, έκλαιγε αυτός.
Το θυμάμαι ως τώρα, πόσο ευαίσθητος και καλός άνθρωπος ήταν.
Πρώτος δάσκαλος που αγάπησα είναι ο θείος μου ο Καίσαρ. Σχηματικά.
Δεύτερος είναι ο Αλκιβιάδης Μαργαρίτης. Καθηγητής της ιστορίας που
είναι εκείνος ο οποίος αντί να αναπολήσει και ο ίδιος και να μιλήσει για
την ιστορία, μας έβαζε να διαβάζουμε βιβλία και να εκθέτουμε αυτά
που διαβάζουμε στην τάξη μας. Θυμάμαι την πρώτη φορά που εγώ
μίλησα στην τάξη μετά την πίεση του Α. Μαργαρίτη ήταν για το βιβλίο
του Στέφαν Τσβάιχ «Μαγγελάνος», είναι η βιογραφία του εξερευνητή.
Αυτό μου άνοιξε τον κόσμο στην εξερεύνηση, την γεωγραφία και στις
άγνωστες χώρες.
Εξακολουθούσα και τον έβλεπα στη χάση και στη φέξη. Πήγαινα σπίτι
του, μου δάνειζε βιβλία. Χρόνια αργότερα, όταν ήμουν στο Παρίσι και
πέθανε ο Πουλατζάς, κι έγινε η κηδεία του θυμάμαι ότι ξαφνικά τον
βλέπω μπροστά μου. Ήρθε από την Αθήνα, για να με συντρέξει, να με
βοηθήσει ψυχολογικά αν τον χρειαζόμουν.
Τρίτος δάσκαλός μου και ίσως ο σημαντικότερος ήταν ο Νίκος ο
Σβορώνος. Πασίγνωστος πλέον. Εκείνος με τον οποίο ήρθα για πρώτη
φορά στη Γαλλία σε επαφή με το γαλλικό πνεύμα, αν θέλετε. Εκείνος με
τον οποίο έγραψα τη διατριβή μου και με βοήθησε μετά να αποφύγω
τις κακοτοπιές. Εκείνος που μου έμαθε να διαβάζω χωρίς να βαριέμαι
και να ψάχνω τις πηγές χωρίς να βαρυγκομώ. Αυτά του τα χρωστάω.
Τετρακόσιοι τρεις δάσκαλοι ήταν. Αυτός ήταν ο μόνος με τον οποίο
απέκτησα και τεράστια οικειότητα. Βαθύτατη φιλία. Ο μόνος άνθρωπος
στον οποίο μιλούσα στον πληθυντικό κι αυτός μου μιλούσε στον ενικό.
Χαρακτηριστικό μιας περίεργης σχέσης.
Του χρωστάω τα πάντα. Είναι εκείνος που με έβαλε να δουλέψω, να
σκεφτώ, να τεκμηριώνω τους συλλογισμούς μου. Με έκανε να
σκέφτομαι δύο φορές προτού να γράψω μια φράση».
Το κείμενο αυτό δημοσιεύεται για πρώτη φορά στον Ημεροδρόμο
καθώς δεν το είχα συμπεριλάβει στο σώμα της κύριας συνέντευξης.
Με αφορμή τον πρόσφατο θάνατό του, εις μνήμην, τον θυμόμαστε
σήμερα.
