Η απόφαση της ομάδας των πέντε ευρωπαϊκών κρατών – ανάμεσά τους και η Ελλάδα- να στήσουν «κέντρο επιστροφών» στη Ρουάντα αποτελεί άλλη μια απόδειξη ότι η Ευρώπη αποφεύγει σκόπιμα και συνειδητά να κινηθεί όχι με όρους δικαίου, αλλά και στοιχειώδους ανθρωπιάς. Επικαλούμενες την αδυναμία απελάσεων στις χώρες καταγωγής, οι κυβερνήσεις της Ελλάδας, της Γερμανίας, της Δανίας, της Αυστρίας και της Ολλανδίας βαφτίζουν «καινοτόμα λύση» την ουσιαστική εκχώρηση ευρωπαϊκών ευθυνών σε ένα καθεστώς της υποσαχάριας Αφρικής με βεβαρημένο ιστορικό στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Πίσω από την τεχνοκρατική ορολογία περί «κέντρων επιστροφής« («Return Hubs») και «πιλοτικής εφαρμογής», κρύβεται μια βαθιά φασιστική λογική που αντιμετωπίζει τους ανθρώπους ως ανεπιθύμητα φορτία προς αποθήκευση εκτός ευρωπαϊκών συνόρων. Ο Ευρωπαίος φορολογούμενος καλείται να χρηματοδοτήσει ακριβές αερομεταφορές και δομές φιλοξενίας χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, απλώς για να ικανοποιηθεί το εσωτερικό πολιτικό ακροατήριο της αυστηρής αποτροπής. Το επιχείρημα ότι οι μεταφερόμενοι θα έχουν την «επιλογή» να ενταχθούν στη ρουανδική κοινωνία ή να επιστρέψουν οικειοθελώς στις πατρίδες τους ακούγεται τουλάχιστον υποκριτικό, όταν πρόκειται για ανθρώπους που εκτοπίζονται βίαια σε μια τρίτη χώρα με την οποία δεν έχουν απολύτως κανέναν δεσμό.
Η επιλογή της εξορίας των μεταναστώνσε απομακρυσμένες, εξωευρωπαϊκές ζώνες ανασύρει από τη συλλογική μνήμη τις πιο σκοτεινές σελίδες της ευρωπαϊκής ιστορίας. Ο παραλληλισμός με τις πρακτικές της ναζιστικής Γερμανίας —η οποία πριν καταφύγει στη βιομηχανοποιημένη εξόντωση είχε επεξεργαστεί οργανωμένα σχέδια βίαιης εκτόπισης εκατομμυρίων ανθρώπων στην Αφρική, όπως το περιβόητο «Σχέδιο Μαδαγασκάρη»— δεν είναι απλώς ένα ρητορικό σχήμα, αλλά μια ηχηρή ιστορική προειδοποίηση. Όταν ένα πολιτικό σύστημα αρχίζει να αντιμετωπίζει συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων ως «πλεονάζον» ή «ανεπιθύμητο» φορτίο που πρέπει να απομακρυνθεί πάση θυσία από το έδαφός του, η διολίσθηση από τη γραφειοκρατική απανθρωποποίηση στη συστηματική βαρβαρότητα αποδεικνύεται ιστορικά πολύ πιο σύντομη απ’ όσο φαντάζεται η σύγχρονη Ευρώπη.
Ο παραλογισμός της απόφασης αυτής κορυφώνεται αν αναλογιστεί κανείς ότι οι ίδιοι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν κατ’ επανάληψη κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για τις συνθήκες που επικρατούν στη Ρουάντα, περιγράφοντας μια ζοφερή πραγματικότητα που παραπέμπει σε κανονικό κολαστήριο ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της Ευρώπης έχουν καταγράψει με μελανά χρώματα την αυταρχική διακυβέρνηση, τις αυθαίρετες κρατήσεις, την έλλειψη ανεξάρτητης δικαιοσύνης και τον σοβαρό κίνδυνο βασανιστηρίων ή αλυσιδωτών επαναπροωθήσεων προς εμπόλεμες ζώνες. Είναι, λοιπόν, αδιανόητη η θεσμική διπροσωπία μιας Ευρώπης που από τη μία συντάσσει καταδικαστικά πορίσματα για το καθεστώς του Κιγκάλι και από την άλλη το αναγορεύει σε επίσημο δεσμοφύλακα των ανεπιθύμητων μεταναστών της.
Η επιλεκτική αμνησία των πέντε κυβερνήσεων απέναντι στα ίδια τα ευρωπαϊκά ευρήματα αποδεικνύει ότι η επίκληση των «αυστηρών εγγυήσεων ασφαλείας» δεν είναι παρά ένα πρόσχημα για να καλυφθεί η ωμή παραβίαση κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου.