Οι ηγέτες των κρατών – μελών των διευρυμένων BRICS, Βραζιλίας, Ρωσίας, Ινδίας, Κίνας (ιδρυτικά μέλη από το 2006), Νότιας Αφρικής (2010) και άλλων 5 χωρών – Ιράν, Αιγύπτου, Αιθιοπίας, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Σαουδικής Αραβίας (2024), Ινδονησίας (2025) – συναντήθηκαν το Σαββατοκύριακο στην Ινδία στη 18η Σύνοδο της συγκεκριμένης διακρατικής καπιταλιστικής συμμαχίας, με κύριο στόχο το πώς θα αναβαθμιστεί ο ρόλος της στα κέντρα λήψης των αποφάσεων, με δεδομένο ότι οι χώρες αυτές αντιστοιχούν σε έναν τεράστιο πληθυσμό του πλανήτη, περίπου το 50% και στο 40% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Την τελευταία περίοδο έχει δοθεί και το καθεστώς του εταίρου – μέλους στις εξής χώρες: Αλγερία, Λευκορωσία, Βολιβία, Κούβα, Καζακστάν, Μαλαισία, Νιγηρία, Σιάμ, Τουρκία, Ουγκάντα, Ουζμπεκιστάν και Βιετνάμ.
Διακήρυξη σε κατεύθυνση αμφισβήτησης του σημερινού συσχετισμού
Στην κοινή διακήρυξή τους, που υιοθετήθηκε ομόφωνα, οι 11 χώρες της ετερόκλητης συμμαχίας, όπου υπάρχουν εσωτερικές αντιθέσεις και ανταγωνισμοί, εκφράζουν την έντονη «ανησυχία τους για τη συνεχιζόμενη κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή». Καταγράφεται μια γενική έκκληση για τη «μέγιστη αυτοσυγκράτηση καθώς και την αποφυγή ενεργειών που ενδέχεται να επιδεινώσουν την κατάσταση», χωρίς να γίνεται αναφορά συγκεκριμένα στην επιθετική πολιτική των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή ή στον πόλεμο ΗΠΑ, ΝΑΤΟ, ΕΕ και Ρωσίας στην Ουκρανία.
Στην κοινή διακήρυξη γίνεται σε πολλά σημεία αναφορά στην «ανάγκη μεταρρύθμισης της παγκόσμιας διακυβέρνησης, προωθώντας ένα πιο δίκαιο, ισότιμο, ευέλικτο, αποτελεσματικό, αποδοτικό, ανταποκρινόμενο, αντιπροσωπευτικό, νόμιμο, δημοκρατικό και υπεύθυνο διεθνές και πολυμερές σύστημα, στο πνεύμα της εκτεταμένης διαβούλευσης, της κοινής συνεισφοράς και των κοινών οφελών».
Αναφέρεται ακόμα ότι «λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη προσαρμογής της τρέχουσας αρχιτεκτονικής των διεθνών σχέσεων ώστε να αντικατοπτρίζει καλύτερα τις σύγχρονες πραγματικότητες, επαναλαμβάνουμε τη δέσμευσή μας για την ενίσχυση της πολυμερούς προσέγγισης και της πολυπολικότητας και για την τήρηση του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των Σκοπών και των Αρχών του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) στο σύνολό τους και της διασύνδεσής τους με ισορροπημένο και χωρίς αποκλεισμούς τρόπο, ως απαραίτητου ακρογωνιαίου λίθου του, και τον κεντρικό ρόλο του ΟΗΕ στο διεθνές σύστημα, στο οποίο τα κυρίαρχα κράτη συνεργάζονται για τη διατήρηση της ειρήνης και της ασφάλειας, την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης, τη διασφάλιση της προώθησης και προστασίας της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών για όλους και την προώθηση της συνεργασίας με βάση το πνεύμα της αλληλεγγύης, του αμοιβαίου σεβασμού, της δικαιοσύνης και της ισότητας, σεβόμενοι παράλληλα τις εθνικές συνθήκες, την ποικιλομορφία των εθνικών συστημάτων και τις αναπτυξιακές οδούς, με στόχο την οικοδόμηση ενός λαμπρότερου κοινού μέλλοντος για τη διεθνή κοινότητα, βασισμένου στην αμοιβαία επωφελή συνεργασία».
Στο πλαίσιο της βασικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα, που αμφισβητεί όλο και πιο δυναμικά την πρωτοκαθεδρία τους στη διεθνή καπιταλιστική οικονομία, όλες οι αστικές τάξεις που συμβάλλουν στο εγχείρημα των BRICS και πρωτίστως η Κίνα το αξιοποιούν για να προβάλλουν τον λεγόμενο «πολυπολικό κόσμο» ως δήθεν εναλλακτική.
Ωστόσο, στην εποχή του σφοδρού ανταγωνισμού για τον έλεγχο των πηγών Ενέργειας, των δρόμων μεταφοράς τους, των αγορών, των γεωπολιτικών σφαιρών επιρροής, την εποχή του ιμπεριαλιστικού πολέμου για τα κέρδη των καπιταλιστών, οι λαοί θα βγαίνουν πάντα χαμένοι και θα γίνονται κρέας στα κανόνια των εκμεταλλευτών τους, όσο δεν αμφισβητούν την εξουσία του κεφαλαίου.
Ζητούν μεγαλύτερη εκπροσώπηση στους διεθνείς θεσμούς
Ενδεικτικές είναι έτσι οι επιδιώξεις της κάθε πλευράς, όπως εκφράστηκαν από τους ηγέτες των χωρών που συμπράττουν στους ΒRICS.
Πιο αναλυτικά από την πλευρά της οικοδέσποινας χώρας Ινδίας, που έχει εδαφικές διαφορές με την Κίνα και διατηρεί σχέσεις με τις ΗΠΑ, ο πρωθυπουργός της Ναρέντα Μόντι αναφέρθηκε στην «ανισορροπία μεταξύ του αυξανόμενου βάρους του Παγκόσμιου Νότου και της περιορισμένης επιρροής του στη διαμόρφωση παγκόσμιων κανόνων». Προέτρεψε ο λεγόμενος «Παγκόσμιος Νότος» να γίνει «διαμορφωτής κανόνων» και ζήτησε «μεγαλύτερη εκπροσώπηση των αναπτυσσόμενων χωρών, ισχυρότερη οικονομική συνεργασία, ανθεκτικές αλυσίδες εφοδιασμού και θεσμικούς μηχανισμούς που μπορούν να προωθήσουν τις αποφάσεις των BRICS πέρα από μια ετήσια σύνοδο κορυφής».
Πυρήνας της τοποθέτησής του ήταν η διεκδίκηση μεγαλύτερου ρόλου από τους BRICS «χωρίς να μετατρέπει την ομάδα σε μια ρητά αντιδυτική συμμαχία», ενώ προειδοποίησε απευθυνόμενος στο εσωτερικό της συμμαχίας ότι «δεν πρέπει να εργαλειοποιείται η τεχνολογία και τα κρίσιμα ορυκτά» στον γεωπολιτικό ανταγωνισμό, με σαφείς αιχμές για τον ρόλο της Κίνας σ’ αυτό το θέμα.
Ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τσιπίνγκ από την πλευρά του περιέγραψε τους BRICS ως «την πιο ισχυρή πλατφόρμα συνεργασίας στον σημερινό κόσμο για τις αναδυόμενες αγορές και τις αναπτυσσόμενες χώρες». Η έμφαση που έδωσε ήταν στη χρήση αυτής της πλατφόρμας για την εμβάθυνση της οικονομικής, βιομηχανικής και τεχνολογικής συνεργασίας, δίνοντας παράλληλα στην ομάδα μεγαλύτερο ρόλο στην παγκόσμια διακυβέρνηση.
Η Κίνα πρότεινε συνεργασία για την εκβιομηχάνιση με τεχνητή νοημοσύνη, την έρευνα και ανάπτυξη, τις βιομηχανικές και εφοδιαστικές αλυσίδες, καθώς και μια Ζώνη Ανοικτού Κώδικα Τεχνητής Νοημοσύνης. Σε αντίθεση με έναν καθαρά πολιτικό συνασπισμό, σύμφωνα με την Κίνα, αυτό το μοντέλο παρέχει στους BRICS πρακτικούς τομείς συνεργασίας στην τεχνολογία, στο εμπόριο και τη βιομηχανία. Ο Κινέζος Πρόεδρος τέλος κάλεσε όλες τις χώρες «να απορρίψουν όλες τις μορφές προστατευτισμού» και «να στηρίξουν το πολυμερές εμπορικό σύστημα».
Εμπόριο, επενδύσεις και «ασφάλεια» στο επίκεντρο
Ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν παρουσίασε τη διακρατική συμμαχία ως μέρος ενός «ευρύτερου μετασχηματισμού στην παγκόσμια οικονομία». Μιλώντας στο Επιχειρηματικό Φόρουμ BRICS, υποστήριξε ότι «ο κόσμος έχει εισέλθει σε μια περίοδο βαθιών διαρθρωτικών αλλαγών, με νέα κέντρα οικονομικής ανάπτυξης να αναδύονται παράλληλα με τα καθιερωμένα». Προέτρεψε για «επέκταση των δικτύων εμπορίου, μεταφορών, χρηματοδότησης και επενδύσεων που είναι λιγότερο ευάλωτα στους δυτικούς περιορισμούς». Κάλεσε τέλος σε έναν «μηχανισμό ασφάλισης των BRICS και μια αγορά σιτηρών αξιοποιώντας Νέα Τράπεζα Ανάπτυξης».
Εκ μέρους της Βραζιλίας ο υπουργός Εξωτερικών Μάουρο Βιέιρα, εκπροσωπώντας τον Πρόεδρο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, προειδοποίησε ότι «ο προστατευτισμός, ο οικονομικός καταναγκασμός και οι μονομερείς κυρώσεις απειλούν την παγκόσμια οικονομία» και υποστήριξε ότι «οι στενότεροι δεσμοί μεταξύ των οικονομιών των BRICS αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία». Η Βραζιλία θεωρεί ότι η συμμαχία δεν πρέπει να έχει αντιδυτικό χαρακτήρα, αλλά να αξιοποιείται ως «ένας τρόπος διαφοροποίησης των οικονομικών συνεργασιών και ενίσχυσης της διαπραγματευτικής θέσης των αναδυόμενων οικονομιών, διατηρώντας παράλληλα τους πολυμερείς θεσμούς ως το κύριο πλαίσιο για τη διεθνή συνεργασία».
Ο Πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, Συριλ Ραμαφόσα, συνέδεσε τη γεωπολιτική σημασία των BRICS με «την ικανότητά τους να αποφέρουν οικονομικά οφέλη». Κάλεσε στη «στήριξη της αφρικανικής εκβιομηχάνισης, των υποδομών και της μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας στα προϊόντα, αντί να αναπαράγεται το παλιό πρότυπο στο οποίο οι αναπτυσσόμενες χώρες εξάγουν πρώτες ύλες, ενώ η μεταποίηση και η τεχνολογία παραμένουν συγκεντρωμένες αλλού». Ετσι σημείωσε ότι «η αξιοπιστία των BRICS θα εξαρτηθεί όχι από το τι λένε για τη διεθνή τάξη, αλλά και από το εάν η διευρυμένη συμμετοχή τους παράγει επενδύσεις, μεταποιητικές και τεχνολογικές ευκαιρίες για τις αναπτυσσόμενες οικονομίες».
Ο Πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, επικεντρώθηκε στην πίεση που πρέπει να ασκηθεί «για να καταργηθούν οι μονομερείς κυρώσεις», κάλεσε σε πιο ενεργή παρέμβαση των BRICS ώστε «να ενισχύσουν τους οικονομικούς δεσμούς και να δημιουργήσουν μια μόνιμη γραμματεία». Επίσης τάχθηκε υπέρ της μεγαλύτερης χρήσης των εθνικών νομισμάτων στο εμπόριο.
Ο πρίγκιπας διάδοχος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Σεΐχης Χαλέντ μπιν Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ αλ Ναχιάν, ζήτησε να δοθεί έμφαση στο εμπόριο, στις επενδύσεις, στην τεχνολογία, στην Ενέργεια και τη χρηματοοικονομική συνεργασία. Η συνάντηση μεταξύ του Σεΐχη Χαλέντ και του Μ. Πεζεσκιάν στο περιθώριο της συνόδου έδειξε ότι παρότι τα ΗΑΕ είναι από τους βασικούς συμμάχους των ΗΠΑ κατά του Ιράν και στόχος αντιποίνων, οι αστικές τάξεις επιδιώκουν διαύλους επικοινωνίας και δυνατότητες για μπίζνες.
Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε ο υπουργός Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας πρίγκιπας Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν, η χώρα του οποίου είναι από τους βασικούς συμμάχους των ΗΠΑ αλλά έχει status εταίρου στους BRICS, δίνοντας έμφαση στην ασφάλεια του Περσικού Κόλπου. Είπε χαρακτηριστικά ότι «η ασφάλεια του Αραβικού Κόλπου δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς σεβασμό στην κυριαρχία και την ανεξαρτησία των κρατών του και αποχή από παρεμβάσεις στις εσωτερικές τους υποθέσεις» και τόνισε επίσης «την ελευθερία της ναυσιπλοΐας μέσω του Στενού του Ορμούζ λόγω της σημασίας του για την ενεργειακή ασφάλεια και το παγκόσμιο εμπόριο».
Το γεγονός ότι στη διακήρυξή τους οι ηγεσίες των χωρών των ΒRICS διατυπώνουν την αντίθεσή τους στις κυρώσεις, στον αποκλεισμό και ειδικότερα τον ενεργειακό των ΗΠΑ κατά της Κούβας, ή στηρίζουν τη δημιουργία Παλαιστινιακού κράτους και καταδικάζουν τη βία στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, δεν αναιρεί τον χαρακτήρα της συμμαχίας.
Και αυτή η σύνοδος των BRICS επιβεβαίωσε ότι δεν πρόκειται για μια ουσιαστική εναλλακτική σε άλλα ιμπεριαλιστικά κέντρα όπως το ευρωΝΑΤΟικό, που έχει και αυτό τις αντιθέσεις του και τις εσωτερικές ρωγμές του, αλλά για μια διακρατική καπιταλιστική συνεργασία, που γίνεται για τα συμφέροντα των αστικών τάξεων σε βάρος των εργατών, των λαών και των σύγχρονων, όλο πιο διευρυμένων αναγκών τους.
(Αναδημοσίευση από τον «Ριζοσπάστη»)
