Οι πρώτοι γιορτασμοί της 28ης Οκτώβρη μέσα στη κατοχή (β΄ μέρος)

Οι εθνικοί επέτειοι του ΟΧΙ όπως γιορτάστηκαν το 1942 και 1943

ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΕΝΕΖΑΚΗΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΕΝΕΖΑΚΗΣ Ιστορία • 29 Οκτωβρίου 2016

Σε όλη τη διάρκεια της κατοχής ο ελληνικός λαός, με μπροστάρηδες το ΕΑΜ και τους κομμουνιστές, αξιοποίησε και τις εθνικές επετείους του, 25 Μάρτη 1821 και 28 Οκτώβρη 1940, για να μαζικοποιήσει και να κλιμακώσει τους αγώνες του στη μάχη για την επιβίωση, για την απελευθέρωση από τους γερμανο-ιταλο-βούλγαρους φασίστες κατακτητές, την ανατροπή της κυβέρνησης – οργανέτου τους και την διεκδίκηση μιας καινούργιας Ελλάδας «της δουλειάς, της λευτεριάς, λυτρωμένη από κάθε ξενική ιμπεριαλιστική εξάρτηση, μ’ έναν πραγματικά παλλαϊκό πολιτισμό». Για το πώς γιόρτασε ο λαός την πρώτη επέτειο αναφερθήκαμε εδώ.

Και άλλες δυνάμεις, διάφορες μη ΕΑΜικές, συντηρητικές ομάδες και μεμονωμένα άτομα, απηύθυναν μηνύματα στο λαό μπροστά στην πρώτη επέτειο της 28ης Οκτώβρη, μηνύματα που σε αντίθεση με το σαφές κάλεσμα του ΕΑΜ σε ενεργητική  αντίσταση με στόχο την απελευθέρωση της Ελλάδας, ήταν καλέσματα παθητικής στάσης και διατήρησης κάποιου υψηλού φρονήματος.

Η προκήρυξη της «Στρατιάς Σκλαβωμένων Νικητών»

Η προκήρυξη της «Στρατιάς Σκλαβωμένων Νικητών»

Η συντηρητική οργάνωση «Στρατιά Σκλαβωμένων Νικητών» στην προκήρυξή της για τις 28 Οκτωβρίου 1941, αφού διακηρύσσει ότι «Η Ελλάς είναι πνεύμα αιωνίας ακαταβλήτου δυνάμεως» κλπ. καταλήγει στο παθητικό και ακίνδυνο: «Ελληνες, Ελληνίδες, Ελληνόπουλα, Ελληνοπούλες να είμαστε πάντα έτοιμοι και να μην ξεχνάμε ότι είμαστε «οι σκλαβωμένοι Νικηταί»». Στο ίδιο πνεύμα η οργάνωση «Εθνικό Κομιτάτο» αναφέρει στην προκήρυξή της: «Ελληνες ανανεώστε τον όρκο σας στη Σημαία μας. Κάτω από …τις πτυχές της θα βρεθούμε σύντομα πάλι. Ζήτω το έθνος! – Ζήτω ο λαός!»

Την ίδια στιγμή η αυτοεξόριστη ελληνική κυβέρνηση του Εμμ. Τσουδερού, που εγκατέλειψε τη χώρα στη κρίσιμη στιγμή της εισόδου των γερμανών και δραπέτευσε στη Μέση Ανατολή, απηύθυνε μήνυμα προς τον ελληνικό λαό, για την πρώτη επέτειο του ΟΧΙ, ζητώντας του να κάτσει ήσυχος, να κάνει υπομονή και να περιμένει να τον σώσει η κυβέρνησή του, η οποία φροντίζει γι’ αυτόν από το Κάιρο… Για Οργάνωση και Αντίσταση στον κατακτητή ούτε λόγος…

Ανάμεσα στα άλλα το μήνυμα προς τον ελληνικό λαό, που υπογράφει ο αντιπρόεδρό της και υπουργός των Ναυτικών Αλ. Σακελαρίου, αναφέρει:

«Σήμερα σκλαβωμένος όπως είσαι δεν θα ημπορέσεις ούτε να εορτάσης την πλέον ένδοξον ημέραν της νεωτέρας ιστορίας Σου, ούτε να τιμήσης τους ηρωικούς σου νεκρούς του πρώτου έτους του πολέμου. Το καθήκον αυτό το εκάμαμεν εμείς εδώ. Το χυθέν αίμα των παιδιών και αδελφών μας και αι υλικαί καταστροφαί που υφίσταται ακόμη η χώρα μας δεν επήγαν εις μάτην. Ουδέποτε αι εθνικαί μας βλέψεις ατενίζονται προσεκτικώτερα κι ευνοϊκώτερα από τους ισχυρούς της γης. Ουδέποτε αι ελευθερίαι Σου εξασφαλίζονται ουσιαστικώτερα. Θα νικήσουμε διότι όλαι αι ηθικαί και υλικαί δυνάμεις του κόσμου τούτου πολεμούν μαζί μας κατά του ψεύδους της τυραννίας. Τότε ελεύθερος εξωτερικώς και εσωτερικώς θα μπορέσης να δημιουργήσης το μέλλον Σου, όπως εις Σε συμφέρει, όπως Σου ανήκει δικαιωματικώς».

Δεν νομίζουμε ότι αξίζει ιδιαίτερο σχολιασμό αυτό το μήνυμα.

Οι γιορτασμοί της 28 Οκτώβρη 1942 και 1943

Αφίσα του 1943

Αφίσα του 1943

Από τις 20 Οκτώβρη άρχισε η προετοιμασία για τον γιορτασμό της δεύτερης επετείου. Το ΕΑΜ ήταν πια πιο έμπειρο, ο ΕΛΑΣ είχε δημιουργηθεί από τις 16 Φλεβάρη του 1942. Γέμισαν οι τοίχοι της Αθήνας με συνθήματα «ΟΧΙ» «ΕΑΜ – ΚΑΤΩ Ο ΦΑΣΙΣΜΟΣ – ΕΞΩ ΟΙ ΤΥΡΑΝΝΟΙ», «Ζήτω η Λευτεριά» «Ζήτω το ΕΑΜ», «Θάνατος στους κατακτητές». Τα σπίτια, οι αυλές, τα καταστήματα γέμισαν προκηρύξεις και τρυκ. Τυπώθηκαν προσκλητήρια αγώνα, παράνομες εφημερίδες, έκτακτες εκδόσεις. Σε πολλά μέρη έχουν υψωθεί ελληνικές σημαίες και έχουν τοιχοκολληθεί προκηρύξεις.

Δεκάδες χιλιάδες πατριώτες γιόρτασαν με διαδηλώσεις τη δεύτερη επέτειο. Οι λαϊκές εκδηλώσεις κράτησαν δυο μέρες. Κατατέθηκαν στεφάνια στο μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη και στις προτομές των Φιλικών στο Κολονάκι. Για πρώτη φορά αντήχησαν στους δρόμους της Αθήνας μαζί με τον Εθνικό Υμνο και άλλα πατριωτικά τραγούδια εμπνευσμένα από τον καινούργιο αγώνα του λαού μας, την Εθνική Αντίσταση.

Εκδηλώσεις και διαδηλώσεις έγιναν και στον Πειραιά και σε άλλες πόλεις της χώρας.

Και σ’ αυτές τις εκδηλώσεις πρώτοι βρέθηκαν οι ανάπηροι και οι φοιτητές, μόνο που τώρα ήταν πια οργανωμένοι στον ΕΛΑΣ.

Αυτή τη φορά οι δυνάμεις κατοχής δεν επενέβησαν.  

Από το γιορτασμό της 25 Μάρτη (1942). Διαδηλωτές προχωρούν από τη Σόλωνος  κινούνται στη Σόλωνος προς το Κολωνάκι για να στεφανώσουν το άγαλμα του Ξάνθου

Από το γιορτασμό της 25 Μάρτη (1942). Διαδηλωτές προχωρούν από τη Σόλωνος κινούνται στη Σόλωνος προς το Κολωνάκι για να στεφανώσουν το άγαλμα του Ξάνθου

Την επόμενη χρονιά, 1943, πενήντα μέρες μετά την κατάρρευση και συνθηκολόγηση της φασιστικής Ιταλίας (8 Σεπτέμβρη 1943), ο λαός μας ετοιμάστηκε να πανηγυρίσει την Τρίτη επέτειο της 28 Οκτώβρη.

Την ευθύνη για την αστυνόμευση της Αθήνας την είχαν αναλάβει πλέον οι Γερμανοί. Τα Ες-Ες και οι ταγματασφαλίτες είχαν σκληρήνει τη στάση τους.

sima-eponΗ ΚΟΑ και το ΕΑΜ Αθήνας κατηύθυναν το λαό να γιορτάσει αυτή την επέτειο σε όλες τις συνοικίες και στα εργοστάσια. Μπροστάρισα τις προετοιμασίες και την οργάνωση βρέθηκε η θρυλική ΕΠΟΝ, που είχε ιδρυθεί στις 23 Φλεβάρη 1943. Στις συνοικίες της Αθήνας, στα εργοστάσια και τις επιχειρήσεις, τα υπουργεία, τα δημόσια καταστήματα, τις τράπεζες, τα σχολεία και τα δικαστήρια έγιναν πατριωτικές γιορτές.

Ακόμα και στους κεντρικούς δρόμους χιλιάδες διαδήλωναν την απόφαση του λαού της Αθήνας να παλέψει μέχρι το τέλος για το διώξιμο των Γερμανών κατακτητών από την Ελλάδα. Η αντίδραση των Γερμανών ήταν σφοδρή, τα τάγματα Ασφαλείας του Βάλτερ Σιμάνα και τα Ες Ες του Γκεσταμπίτη Φον Στρόουπ ρίχτηκαν με αγριότητα πάνω στο λαό. Το μεσημέρι της 28 Οκτώβρη έκαναν επίθεση στην Τράπεζα της Ελλάδας, έκλεισαν τις πόρτες κι άρχισαν να πυροβολούν με τα οπλοπολυβόλα τους το συγκεντρωμένο κόσμο που γιόρταζε την επέτειο.  Πολλοί τραυματίστηκαν. Επί δώδεκα ώρες  δυο χιλιάδες υπάλληλοι και πελάτες της Τράπεζας κρατήθηκαν όρθιοι με τα χέρια ψηλά! Τελικά τα Ες-Ες έφυγαν , αφού πήραν μαζί τους είκοσι πατριώτες, τους οποίους έκλεισαν στο Χαϊδάρι. Κάποιοι από αυτούς δεν επέστρεψαν.

Αστραπιαίες μετακινήσεις και συγκεντρώσεις διαδηλωτών στους γιορτασμούς των εθνικών επετείων στα χρόνια της κατοχής.

Αστραπιαίες μετακινήσεις και συγκεντρώσεις διαδηλωτών στους γιορτασμούς των εθνικών επετείων στα χρόνια της κατοχής.

astrapiees

Η εθνική επέτειος της 28 Οκτώβρη γιορτάστηκε και καθιερώθηκε από το λαό στα μαύρα χρόνια της φασιστικής κατοχής, όταν το κίνημα της Εθνικής Αντίστασης ένταξε τους γιορτασμούς των εθνικών επετείων της 25ης Μάρτη 1821 και της 28ης  Οκτώβρη 1940, στο πλαίσιο της πάλης του για εθνική απελευθέρωση, κοινωνική δικαιοσύνη, προκοπή και απαλλαγή από τους δυνάστες τους, ντόπιους και ξένους.

 

 

 

Πηγές:

— «ΕΙΣΦΟΡΑ στο χρονικό της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης στην Αθήνα. Σπύρου», Α. Κωτσάκη – Σύγχρονη Εποχή
— «Η Μεγάλη Πενταετία», Πέτρου Ρούσου, Αθήνα 1982
— «Η Εθνική Αντίσταση στην Αδούλωτη Αθήνα», Βασίλη Μπαρτζιώτα – Σύγχρονη Εποχή
— Κυριακάτικος Ριζοσπάστης 27 – 28 Οκτώβρη 2007, «28 Οκτώβρη 1941 – «Ο γιορτασμός της πρώτης επετείου του λαϊκού ΟΧΙ», Γ. Πετρόπουλου, Ενθετη Εκδοση «7 Μέρες Μαζί».

 

 

Ετικέττες: , ,

Τα σχόλια δεν είναι διαθέσιμα

Άποστολή άρθρου μέσο Email